4.5 KiB
题型四:对称矩阵的对角化
识别特征
A是实对称矩阵($A^T = A$)- 求正交矩阵 $Q$ 使
Q^T A Q = \Lambda - 涉及"正交相似对角化"步骤
解题流程
flowchart TD
A[识别:实对称矩阵 A] --> B[求特征方程 |λE-A|=0]
B --> C[得实特征值 λ₁,...,λₙ]
C --> D{对每个 λᵢ 重数 nᵢ}
D --> E[解 λᵢE-A ξ=0 基础解系]
E --> F{nᵢ 个线性无关特征向量}
F --> G[Schmidt 正交化]
G --> H[单位化 ηⱼ=βⱼ/|βⱼ|]
H --> I[组成正交矩阵 Q]
I --> J["QᵀAQ = diag(λ₁,...,λₙ)"]
通法步骤
1. 核心定理
实对称矩阵必可正交相似对角化(这是 Ch05 最重要的定理)。
2. 对角化步骤
Step 1:求特征方程 |\lambda E - A| = 0 的所有实特征值 \lambda_1, \ldots, \lambda_k
Step 2:对每个 $\lambda_i$(n_i 重),求 (\lambda_i E - A)\boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0} 的基础解系(含 n_i 个线性无关特征向量)
Step 3:对每组特征向量用 Schmidt 正交化,再单位化
Step 4:所有特征向量按列组成正交矩阵 Q
Q = (\boldsymbol{\eta}_1, \boldsymbol{\eta}_2, \ldots, \boldsymbol{\eta}_n)
则:
Q^T A Q = Q^{-1} A Q = \text{diag}(\lambda_1, \ldots, \lambda_n)
3. 实对称矩阵的特征值性质
| 性质 | 内容 |
|---|---|
| 特征值 | 全为实数(必有 n 个实特征值) |
| 不同特征值的特征向量 | 正交 |
k 重特征值 |
必有 k 个线性无关特征向量 |
常见陷阱
- 正交矩阵
Q必须正交化 + 单位化两步,缺一不可 - 正交矩阵 $Q^T = Q^{-1}$,故
Q^T A Q就是对角化 - 不同特征值的特征向量已经正交,无需再正交化(但需单位化)
- 重特征值对应的特征向量需要正交化
Q的列向量顺序可以调整,但\Lambda中的特征值顺序必须对应
经典母题
题目:设 $A = \begin{pmatrix} 2 & 2 & -2 \ 2 & 5 & -4 \ -2 & -4 & 5 \end{pmatrix}$,求正交矩阵
Q使 $Q^T A Q = \Lambda$。
解:
Step 1:特征多项式
|\lambda E - A| = \begin{vmatrix} \lambda-2 & -2 & 2 \\ -2 & \lambda-5 & 4 \\ 2 & 4 & \lambda-5 \end{vmatrix}
第 2 行加第 3 行:
= \begin{vmatrix} \lambda-2 & -2 & 2 \\ 0 & \lambda-1 & \lambda-1 \\ 2 & 4 & \lambda-5 \end{vmatrix}
化简后(过程略):
|\lambda E - A| = (\lambda - 1)^2 (\lambda - 10)
特征值:\lambda_1 = \lambda_2 = 1, \lambda_3 = 10
Step 2:特征向量
$\lambda_1 = 1$(二重):(E - A) \boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} -1 & -2 & 2 \\ -2 & -4 & 4 \\ 2 & 4 & -4 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}
化简:$-x_1 - 2x_2 + 2x_3 = 0$,即 x_1 = -2x_2 + 2x_3
取 \boldsymbol{\alpha}_1 = (-2, 1, 0)^T, \boldsymbol{\alpha}_2 = (2, 0, 1)^T
Schmidt 正交化:
\boldsymbol{\beta}_1 = \boldsymbol{\alpha}_1 = (-2, 1, 0)^T
\boldsymbol{\beta}_2 = \boldsymbol{\alpha}_2 - \dfrac{[\boldsymbol{\alpha}_2, \boldsymbol{\beta}_1]}{[\boldsymbol{\beta}_1, \boldsymbol{\beta}_1]} \boldsymbol{\beta}_1 = \begin{pmatrix} 2 \\ 0 \\ 1 \end{pmatrix} - \dfrac{-4}{5} \begin{pmatrix} -2 \\ 1 \\ 0 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 2/5 \\ 4/5 \\ 1 \end{pmatrix} \to (2, 4, 5)^T
单位化:
\boldsymbol{\eta}_1 = \dfrac{1}{\sqrt{5}} \begin{pmatrix} -2 \\ 1 \\ 0 \end{pmatrix}, \quad \boldsymbol{\eta}_2 = \dfrac{1}{3\sqrt{5}} \begin{pmatrix} 2 \\ 4 \\ 5 \end{pmatrix}
$\lambda_3 = 10$:(10E - A) \boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} 8 & 2 & -2 \\ 2 & 5 & -4 \\ -2 & -4 & 5 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}
化简得 $\boldsymbol{\xi}_3 = (1, 2, -2)^T$,单位化:
\boldsymbol{\eta}_3 = \dfrac{1}{3} \begin{pmatrix} 1 \\ 2 \\ -2 \end{pmatrix}
Step 3:正交矩阵
Q = \begin{pmatrix} -\frac{2}{\sqrt{5}} & \frac{2}{3\sqrt{5}} & \frac{1}{3} \\ \frac{1}{\sqrt{5}} & \frac{4}{3\sqrt{5}} & \frac{2}{3} \\ 0 & \frac{5}{3\sqrt{5}} & -\frac{2}{3} \end{pmatrix}
Q^T A Q = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 10 \end{pmatrix}
复盘:
- 实对称矩阵的二重特征值必可正交化(这是实对称的特权)
\text{tr}(A) = 2 + 5 + 5 = 12 = 1 + 1 + 10✓ 验证
变式:设 $A = \begin{pmatrix} 0 & -1 & 1 \ -1 & 0 & 1 \ 1 & 1 & 0 \end{pmatrix}$,求正交矩阵
Q使Q^T A Q为对角阵。
提示:特征值 $\lambda = -2, 1, 1$(二重需正交化)。