# 题型四:对称矩阵的对角化 ## 识别特征 - $A$ 是**实对称矩阵**($A^T = A$) - 求**正交矩阵 $Q$** 使 $Q^T A Q = \Lambda$ - 涉及"正交相似对角化"步骤 ## 解题流程 ```mermaid flowchart TD A[识别:实对称矩阵 A] --> B[求特征方程 |λE-A|=0] B --> C[得实特征值 λ₁,...,λₙ] C --> D{对每个 λᵢ 重数 nᵢ} D --> E[解 λᵢE-A ξ=0 基础解系] E --> F{nᵢ 个线性无关特征向量} F --> G[Schmidt 正交化] G --> H[单位化 ηⱼ=βⱼ/|βⱼ|] H --> I[组成正交矩阵 Q] I --> J["QᵀAQ = diag(λ₁,...,λₙ)"] ``` ## 通法步骤 ### 1. 核心定理 **实对称矩阵必可正交相似对角化**(这是 Ch05 最重要的定理)。 ### 2. 对角化步骤 **Step 1**:求特征方程 $|\lambda E - A| = 0$ 的所有实特征值 $\lambda_1, \ldots, \lambda_k$ **Step 2**:对每个 $\lambda_i$($n_i$ 重),求 $(\lambda_i E - A)\boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$ 的基础解系(含 $n_i$ 个线性无关特征向量) **Step 3**:对每组特征向量用 **Schmidt 正交化**,再**单位化** **Step 4**:所有特征向量按列组成正交矩阵 $Q$ $$ Q = (\boldsymbol{\eta}_1, \boldsymbol{\eta}_2, \ldots, \boldsymbol{\eta}_n) $$ 则: $$ Q^T A Q = Q^{-1} A Q = \text{diag}(\lambda_1, \ldots, \lambda_n) $$ ### 3. 实对称矩阵的特征值性质 | 性质 | 内容 | |------|------| | 特征值 | **全为实数**(必有 $n$ 个实特征值) | | 不同特征值的特征向量 | **正交** | | $k$ 重特征值 | 必有 $k$ 个线性无关特征向量 | ## 常见陷阱 - 正交矩阵 $Q$ 必须**正交化 + 单位化**两步,缺一不可 - 正交矩阵 $Q^T = Q^{-1}$,故 $Q^T A Q$ 就是对角化 - 不同特征值的特征向量**已经正交**,无需再正交化(但需**单位化**) - 重特征值对应的特征向量需要**正交化** - $Q$ 的列向量顺序可以调整,但 $\Lambda$ 中的特征值顺序**必须对应** ## 经典母题 > **题目**:设 $A = \begin{pmatrix} 2 & 2 & -2 \\ 2 & 5 & -4 \\ -2 & -4 & 5 \end{pmatrix}$,求正交矩阵 $Q$ 使 $Q^T A Q = \Lambda$。 **解**: **Step 1**:特征多项式 $$ |\lambda E - A| = \begin{vmatrix} \lambda-2 & -2 & 2 \\ -2 & \lambda-5 & 4 \\ 2 & 4 & \lambda-5 \end{vmatrix} $$ 第 2 行加第 3 行: $$ = \begin{vmatrix} \lambda-2 & -2 & 2 \\ 0 & \lambda-1 & \lambda-1 \\ 2 & 4 & \lambda-5 \end{vmatrix} $$ 化简后(过程略): $$ |\lambda E - A| = (\lambda - 1)^2 (\lambda - 10) $$ **特征值**:$\lambda_1 = \lambda_2 = 1, \lambda_3 = 10$ **Step 2**:特征向量 **$\lambda_1 = 1$(二重)**:$(E - A) \boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} -1 & -2 & 2 \\ -2 & -4 & 4 \\ 2 & 4 & -4 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$ 化简:$-x_1 - 2x_2 + 2x_3 = 0$,即 $x_1 = -2x_2 + 2x_3$ 取 $\boldsymbol{\alpha}_1 = (-2, 1, 0)^T$, $\boldsymbol{\alpha}_2 = (2, 0, 1)^T$ **Schmidt 正交化**: $$ \boldsymbol{\beta}_1 = \boldsymbol{\alpha}_1 = (-2, 1, 0)^T $$ $$ \boldsymbol{\beta}_2 = \boldsymbol{\alpha}_2 - \dfrac{[\boldsymbol{\alpha}_2, \boldsymbol{\beta}_1]}{[\boldsymbol{\beta}_1, \boldsymbol{\beta}_1]} \boldsymbol{\beta}_1 = \begin{pmatrix} 2 \\ 0 \\ 1 \end{pmatrix} - \dfrac{-4}{5} \begin{pmatrix} -2 \\ 1 \\ 0 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 2/5 \\ 4/5 \\ 1 \end{pmatrix} \to (2, 4, 5)^T $$ **单位化**: $$ \boldsymbol{\eta}_1 = \dfrac{1}{\sqrt{5}} \begin{pmatrix} -2 \\ 1 \\ 0 \end{pmatrix}, \quad \boldsymbol{\eta}_2 = \dfrac{1}{3\sqrt{5}} \begin{pmatrix} 2 \\ 4 \\ 5 \end{pmatrix} $$ **$\lambda_3 = 10$**:$(10E - A) \boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} 8 & 2 & -2 \\ 2 & 5 & -4 \\ -2 & -4 & 5 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$ 化简得 $\boldsymbol{\xi}_3 = (1, 2, -2)^T$,**单位化**: $$ \boldsymbol{\eta}_3 = \dfrac{1}{3} \begin{pmatrix} 1 \\ 2 \\ -2 \end{pmatrix} $$ **Step 3**:正交矩阵 $$ Q = \begin{pmatrix} -\frac{2}{\sqrt{5}} & \frac{2}{3\sqrt{5}} & \frac{1}{3} \\ \frac{1}{\sqrt{5}} & \frac{4}{3\sqrt{5}} & \frac{2}{3} \\ 0 & \frac{5}{3\sqrt{5}} & -\frac{2}{3} \end{pmatrix} $$ $$ Q^T A Q = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 10 \end{pmatrix} $$ **复盘**: - 实对称矩阵的二重特征值必可正交化(这是实对称的特权) - $\text{tr}(A) = 2 + 5 + 5 = 12 = 1 + 1 + 10$ ✓ 验证 --- > **变式**:设 $A = \begin{pmatrix} 0 & -1 & 1 \\ -1 & 0 & 1 \\ 1 & 1 & 0 \end{pmatrix}$,求正交矩阵 $Q$ 使 $Q^T A Q$ 为对角阵。 **提示**:特征值 $\lambda = -2, 1, 1$(二重需正交化)。