174 lines
6.9 KiB
Markdown
174 lines
6.9 KiB
Markdown
# 题型一:平面图形面积
|
||
|
||
## 识别特征
|
||
|
||
- 题目给出曲线方程(直角坐标 / 参数方程 / 极坐标),求围成的平面区域面积
|
||
- 需要根据区域特点选择「X 型 / Y 型 / 极坐标」积分方式
|
||
- 涉及对称性简化、绝对值处理
|
||
|
||
## 解题流程
|
||
|
||
```mermaid
|
||
flowchart TD
|
||
A[求平面区域面积] --> B{曲线方程形式?}
|
||
B -->|直角坐标| C{区域类型?}
|
||
C -->|X型: a≤x≤b, 上下边界明确| D[∫ 上减下 dx]
|
||
C -->|Y型: c≤y≤d, 左右边界明确| E[∫ 右减左 dy]
|
||
C -->|无法直接确定| F[画图, 选择简便的]
|
||
B -->|参数方程| G[∫ φt·ψ't dt, 加绝对值]
|
||
B -->|极坐标| H[(1/2)∫ r²dθ<br/>或 (1/2)∫ r外²-r内² dθ]
|
||
D --> I[计算∫ → 面积]
|
||
E --> I
|
||
F --> I
|
||
G --> I
|
||
H --> I
|
||
```
|
||
|
||
## 通法步骤
|
||
|
||
**Step 1:画草图,定积分变量**
|
||
|
||
根据曲线特点确定积分变量:
|
||
- 曲线为 $y = f(x)$ 形式 → X 型,对 $x$ 积分
|
||
- 曲线为 $x = g(y)$ 形式 → Y 型,对 $y$ 积分
|
||
- 极坐标 $r = r(\theta)$ → 必用极坐标公式
|
||
- 参数方程 → 用参数微元
|
||
|
||
**Step 2:求交点(积分上下限)**
|
||
|
||
解联立方程组:
|
||
- 直角坐标:$f_1(x) = f_2(x)$ → $x_1, x_2$(如必要,可微元为区段)
|
||
- 极坐标:$r_1(\theta) = r_2(\theta)$ → $\theta_1, \theta_2$
|
||
- 注意**积分区间内只允许一个区域**(无重叠)
|
||
|
||
**Step 3:写出微元**
|
||
|
||
| 形式 | 微元 $dA$ |
|
||
|------|----------|
|
||
| X 型 | $dA = [f_{\text{上}}(x) - f_{\text{下}}(x)]\,dx$ |
|
||
| Y 型 | $dA = [\psi_{\text{右}}(y) - \psi_{\text{左}}(y)]\,dy$ |
|
||
| 极坐标 | $dA = \frac{1}{2}r^2(\theta)\,d\theta$ |
|
||
| 参数方程 | $dA = \vert \varphi(t)\psi'(t) \vert dt$ 或 $\frac{1}{2}\vert \psi'(t)\varphi(t) - \psi(t)\varphi'(t) \vert dt$ |
|
||
|
||
**Step 4:积分计算**
|
||
|
||
$$\text{面积} = \int dA$$
|
||
|
||
**Step 5:善用对称性**
|
||
|
||
- 极坐标曲线:若关于极轴($x$ 轴)对称 → 积分区间 $[0, 2\pi]$ 改为 $[0, \pi]$ 后乘 2
|
||
- 若关于 $\theta = \pi/2$($y$ 轴)对称 → 类似处理
|
||
- 直角坐标关于 $x$ 轴或 $y$ 轴对称同理
|
||
|
||
## 常见陷阱
|
||
|
||
- **极坐标面积忘乘 $\frac{1}{2}$**:必须 $\frac{1}{2}\int r^2 d\theta$,不是 $\int r^2 d\theta$
|
||
- **积分上下限选错**:在交点之间必须保证每个 $\theta$ / $x$ 对应唯一 $r$ 值;若曲线穿过原点,常需按 $\theta$ 切换上下段
|
||
- **参数方程漏绝对值**:当 $\psi'(t)\varphi(t)$ 在 $\alpha \le t \le \beta$ 中变号时,需分段或加绝对值
|
||
- **X 型 Y 型选错**:当 $y$ 为多值函数(如 $x = y^2$ 和 $x = y - y^2$ 围成的图形),用 X 型积分很复杂,用 Y 型更简单
|
||
- **极坐标下曲线穿过极点**($r = 0$):积分区域会"换边",必须分段处理
|
||
|
||
## 经典母题
|
||
|
||
> **题目 1**(直角坐标 X 型):求由 $y = x^2$ 与 $y = 2x - x^2$ 围成的面积。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1**:画图。求交点:$x^2 = 2x - x^2 \Rightarrow 2x^2 - 2x = 0 \Rightarrow x = 0$ 或 $x = 1$。
|
||
|
||
**Step 2**:判别上下。在 $(0, 1)$ 内,$2x - x^2 - x^2 = 2x - 2x^2 = 2x(1-x) > 0$,所以 $y = 2x - x^2$ 在上。
|
||
|
||
**Step 3**:积分:
|
||
|
||
$$A = \int_0^1 [(2x - x^2) - x^2]\,dx = \int_0^1 (2x - 2x^2)\,dx = \left[x^2 - \frac{2x^3}{3}\right]_0^1 = 1 - \frac{2}{3} = \frac{1}{3}$$
|
||
|
||
**答案**:$A = \frac{1}{3}$
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目 2**(极坐标面积,必考母题):求由 $r = 2a\cos\theta$ 围成的面积(圆心在 $(a, 0)$ 半径为 $a$ 的圆)。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1**:化为直角坐标验证。$r = 2a\cos\theta \Rightarrow r^2 = 2ar\cos\theta \Rightarrow x^2 + y^2 = 2ax \Rightarrow (x-a)^2 + y^2 = a^2$。确实是半径为 $a$ 的圆。
|
||
|
||
**Step 2**:极坐标直接积分。曲线关于 $x$ 轴对称,且 $r \ge 0$ 的范围为 $\theta \in [-\pi/2, \pi/2]$:
|
||
|
||
$$A = \frac{1}{2} \int_{-\pi/2}^{\pi/2} (2a\cos\theta)^2\,d\theta = \frac{1}{2} \cdot 4a^2 \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \cos^2\theta\,d\theta$$
|
||
|
||
利用对称性:$= 4a^2 \int_0^{\pi/2} \cos^2\theta\,d\theta = 4a^2 \cdot \frac{\pi}{4} = \pi a^2$
|
||
|
||
**答案**:$A = \pi a^2$(与几何意义吻合!)
|
||
|
||
**启示**:极坐标几何题常用**对称性 + 半角公式**简化。
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目 3**(极坐标两曲线围成区域):求 $r = \cos\theta$ 与 $r = 2\cos\theta$ 围成的「环形」区域面积(圆外与小圆之间区域)。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1**:确定范围。两曲线交于 $r = 0$,即 $\cos\theta = 0 \Rightarrow \theta = \pm\pi/2$。区间 $[-\pi/2, \pi/2]$ 内,$2\cos\theta > \cos\theta \ge 0$(因 $\cos\theta \ge 0$),所以 $2\cos\theta$ 是外圈。
|
||
|
||
**Step 2**:积分:
|
||
|
||
$$A = \frac{1}{2} \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \left[(2\cos\theta)^2 - \cos^2\theta\right]\,d\theta = \frac{1}{2} \cdot 3 \int_{-\pi/2}^{\pi/2} \cos^2\theta\,d\theta = \frac{3}{2} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{3\pi}{4}$$
|
||
|
||
**答案**:$A = \frac{3\pi}{4}$
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目 4**(参数方程):求星形线 $x = a\cos^3 t, y = a\sin^3 t$($0 \le t \le 2\pi$)围成的面积。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1**:写出参数面积公式:
|
||
|
||
$$A = \int_0^{2\pi} x \, dy = \int_0^{2\pi} a\cos^3 t \cdot 3a\sin^2 t \cos t\,dt = 3a^2 \int_0^{2\pi} \cos^4 t \sin^2 t\,dt$$
|
||
|
||
**Step 2**:利用对称性,曲线关于两轴都对称,故 $A = 4 \times$ 第一象限部分:
|
||
|
||
$$A = 12a^2 \int_0^{\pi/2} \cos^4 t \sin^2 t\,dt$$
|
||
|
||
用 Wallis 公式:$\int_0^{\pi/2} \cos^m t \sin^n t\,dt = \frac{(m-1)!!(n-1)!!}{(m+n)!!} \cdot \frac{\pi}{2}$
|
||
|
||
本例 $m=4, n=2$:
|
||
|
||
$$\int_0^{\pi/2} \cos^4 t \sin^2 t\,dt = \frac{3 \cdot 1 \cdot 1}{5 \cdot 3 \cdot 1} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{\pi}{10}$$
|
||
|
||
$$A = 12a^2 \cdot \frac{\pi}{10} = \frac{6\pi a^2}{5}$$
|
||
|
||
**答案**:$A = \frac{6\pi a^2}{5}$
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目 5**(X 型转 Y 型):求 $x = y^2$ 与 $y = x^2$ 围成的面积。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**方法一(X 型)**:求交点 $y^2 = \sqrt{y} \Rightarrow y = 0$ 或 $y = 1$(即 $x = 0$ 或 $1$)。
|
||
|
||
X 型:在 $[0, 1]$ 上取 $x$,上方曲线为 $y = \sqrt{x}$,下方为 $y = x^2$:
|
||
|
||
$$A = \int_0^1 (\sqrt{x} - x^2)\,dx = \frac{2}{3} - \frac{1}{3} = \frac{1}{3}$$
|
||
|
||
**方法二(Y 型)**:$y \in [0, 1]$,右方为 $x = \sqrt{y}$(由 $y = x^2$ 解出),左方为 $x = y^2$(由 $x = y^2$):
|
||
|
||
$$A = \int_0^1 (\sqrt{y} - y^2)\,dy = \frac{1}{3}$$
|
||
|
||
**答案**:两种方法都得 $A = \frac{1}{3}$(互为验证)
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目 6**(心形线综合):求心形线 $r = a(1 + \cos\theta)$ 在 $[0, \pi]$ 区域的面积。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
利用 $(1 + \cos\theta)^2 = 1 + 2\cos\theta + \cos^2\theta = \frac{3}{2} + 2\cos\theta + \frac{\cos 2\theta}{2}$:
|
||
|
||
$$A_1 = \frac{1}{2}\int_0^\pi a^2(1+\cos\theta)^2 d\theta = \frac{a^2}{2} \int_0^\pi \left[\frac{3}{2} + 2\cos\theta + \frac{\cos 2\theta}{2}\right] d\theta$$
|
||
|
||
$$= \frac{a^2}{2} \left[\frac{3\theta}{2} + 2\sin\theta + \frac{\sin 2\theta}{4}\right]_0^\pi = \frac{a^2}{2} \cdot \frac{3\pi}{2} = \frac{3\pi a^2}{4}$$
|
||
|
||
**整个心形线面积**(利用关于极轴对称):$A = 2A_1 = \frac{3\pi a^2}{2}$
|