10 KiB
题型3:基变换与坐标变换
识别特征
- 题目给出两/三组基 $\mathcal{A}, \mathcal{B}, \mathcal{C}$,求过渡矩阵
- 已知向量在某一基下的坐标,求其在另一基下的坐标
- 关键词:"基变换"、"过渡矩阵"、"坐标变换"、"在新基下的坐标"
解题流程
flowchart TD
A[识别:基变换/坐标变换] --> B{类型判断}
B -->|求过渡矩阵 P| C[用新基向量在旧基下表示]
C --> D[β_j = α_1 a_{1j} + ... + αₙ a_{nj}]
D --> E[P 的第 j 列 = β_j 在 α 下的坐标]
B -->|求坐标变换| F[确定 P 方向]
F --> G[x_B = P^(-1) x_A]
B -->|多基链式变换| H[传递性: P_{A→C} = P_{A→B} P_{B→C}]
E --> I[解方程组求坐标]
G --> I
H --> I
通法步骤
A. 求从基 \mathcal{A} 到基 \mathcal{B} 的过渡矩阵 P
定义:(\beta_1, \beta_2, \ldots, \beta_n) = (\alpha_1, \alpha_2, \ldots, \alpha_n) P
Step 1:将 \beta_1, \ldots, \beta_n 分别用 \alpha_1, \ldots, \alpha_n 线性表示:
\beta_j = a_{1j} \alpha_1 + a_{2j} \alpha_2 + \cdots + a_{nj} \alpha_n \quad (j = 1, 2, \ldots, n)
Step 2:对应的系数 a_{ij} 构成矩阵 $P = (a_{ij})$。
核心:P 的第 j 列 = \beta_j 在基 \mathcal{A} 下的坐标。
快捷方法:设 $A = (\alpha_1, \ldots, \alpha_n)$,$B = (\beta_1, \ldots, \beta_n)$,则 $B = A P$,故 $P = A^{-1} B$。
B. 坐标变换公式
设 $\alpha \in V$,$[\alpha]{\mathcal{A}} = x$,$[\alpha]{\mathcal{B}} = y$,P 为从 \mathcal{A} 到 \mathcal{B} 的过渡矩阵。
核心公式:
\boxed{[\alpha]_{\mathcal{B}} = P^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}}
等价形式:
[\alpha]_{\mathcal{A}} = P [\alpha]_{\mathcal{B}}
C. 链式变换(多基情形)
若 \mathcal{A} \to \mathcal{B} 的过渡矩阵为 $P_1$,\mathcal{B} \to \mathcal{C} 的过渡矩阵为 $P_2$,则 \mathcal{A} \to \mathcal{C} 的过渡矩阵为:
P_{\mathcal{A} \to \mathcal{C}} = P_{\mathcal{A} \to \mathcal{B}} \cdot P_{\mathcal{B} \to \mathcal{C}} = P_1 P_2
链式坐标变换:
[\alpha]_{\mathcal{C}} = P_2^{-1} P_1^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}} = (P_1 P_2)^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}
常见陷阱
- 陷阱 1:坐标变换公式方向搞反——这是最高频错误!务必看清
P是从哪到哪 - 陷阱 2:
P可逆,但忘记验证矩阵非奇异 - 陷阱 3:题目给"
\beta_1, \ldots, \beta_n在\mathcal{A}下的坐标",把P矩阵直接填入第 1 列 - 陷阱 4:混淆"基变换"与"坐标变换"(前者是 $P$,后者是 $P^{-1}$)
- 陷阱 5:求
P时忘了\beta_j在\mathcal{A}下的坐标是第j列(不是第j行)
经典母题
母题 1:求过渡矩阵
题目:
\mathbb{R}^3中基 $\mathcal{A} = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3)$,$\mathcal{B} = (\beta_1, \beta_2, \beta_3)$,已知:\beta_1 = \alpha_1 + \alpha_2 - \alpha_3\beta_2 = 2\alpha_1 - \alpha_2 + \alpha_3\beta_3 = -\alpha_1 + \alpha_2 + \alpha_3求从
\mathcal{A}到\mathcal{B}的过渡矩阵 $P$。
解法:
由 $(\beta_1, \beta_2, \beta_3) = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3) P$:
P 的第 1 列是 \beta_1 在 \mathcal{A} 下的坐标 $(1, 1, -1)^T$;
P 的第 2 列是 \beta_2 在 \mathcal{A} 下的坐标 $(2, -1, 1)^T$;
P 的第 3 列是 \beta_3 在 \mathcal{A} 下的坐标 $(-1, 1, 1)^T$。
P = \begin{pmatrix} 1 & 2 & -1 \\ 1 & -1 & 1 \\ -1 & 1 & 1 \end{pmatrix}
复盘:P 的列 = 新基向量在旧基下的坐标——这是定义,不可记错。
母题 2:坐标变换
题目:已知
\alpha在基\mathcal{A} = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3)下的坐标为 $(1, 2, 3)^T$,从\mathcal{A}到\mathcal{B}的过渡矩阵为 $P = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 0 \ 0 & 1 & 1 \ 1 & 0 & 1 \end{pmatrix}$。求\alpha在\mathcal{B}下的坐标。
解法:
核心公式:[\alpha]_{\mathcal{B}} = P^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}
求 $P^{-1}$(伴随矩阵法):
\det P = 1 \cdot (1 - 0) - 1 \cdot (0 - 1) + 0 = 1 + 1 = 2
伴随矩阵:
P^* = \begin{pmatrix} 1 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & -1 \\ -1 & 1 & 1 \end{pmatrix}
P^{-1} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & -1 \\ -1 & 1 & 1 \end{pmatrix}
计算:
[\alpha]_{\mathcal{B}} = P^{-1} \begin{pmatrix} 1 \\ 2 \\ 3 \end{pmatrix} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 - 2 + 3 \\ 1 + 2 - 3 \\ -1 + 2 + 3 \end{pmatrix} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 2 \\ 0 \\ 4 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 2 \end{pmatrix}
验证:P \cdot (1, 0, 2)^T = (1, 2, 3)^T ✓
复盘:坐标变换公式是 $P^{-1}$,这是最常考的方向辨析题。
母题 3:方向反问题(已知 \mathcal{B} 到 \mathcal{A} 的过渡矩阵)
题目:
\mathbb{R}^2中\alpha在基\mathcal{A}下的坐标为 $(1, 2)^T$。 已知从\mathcal{B}到\mathcal{A}的过渡矩阵 $Q = \begin{pmatrix} 1 & 1 \ 1 & -1 \end{pmatrix}$。 求\alpha在\mathcal{B}下的坐标。
解法:
关键:Q 是从 \mathcal{B} 到 $\mathcal{A}$,即
[\alpha]_{\mathcal{A}} = Q [\alpha]_{\mathcal{B}}
故 [\alpha]_{\mathcal{B}} = Q^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}
求 $Q^{-1}$:
\det Q = -1 - 1 = -2, \quad Q^{-1} = -\frac{1}{2} \begin{pmatrix} -1 & -1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & -1 \end{pmatrix}
计算:
[\alpha]_{\mathcal{B}} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & -1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 \\ 2 \end{pmatrix} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 3 \\ -1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 3/2 \\ -1/2 \end{pmatrix}
复盘:看清 Q 的方向——若 Q 是 $\mathcal{B} \to \mathcal{A}$,则 $[\alpha]{\mathcal{B}} = Q^{-1} [\alpha]{\mathcal{A}}$。这是 90% 考生会错的地方。
母题 4:链式变换
题目:已知
\mathcal{A} \to \mathcal{B}的过渡矩阵 $P_1 = \begin{pmatrix} 1 & 0 \ 1 & 1 \end{pmatrix}$,\mathcal{B} \to \mathcal{C}的过渡矩阵 $P_2 = \begin{pmatrix} 1 & 1 \ 0 & 1 \end{pmatrix}$。\alpha在\mathcal{A}下的坐标为 $(2, 1)^T$,求\alpha在\mathcal{C}下的坐标。
解法:
Step 1:链式 \mathcal{A} \to \mathcal{C} 的过渡矩阵
P_{\mathcal{A} \to \mathcal{C}} = P_1 P_2 = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 1 & 1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 2 \end{pmatrix}
Step 2:坐标变换
[\alpha]_{\mathcal{C}} = (P_1 P_2)^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}} = (P_1 P_2)^{-1} \begin{pmatrix} 2 \\ 1 \end{pmatrix}
求 $(P_1 P_2)^{-1}$:
\det(P_1 P_2) = 1, \quad (P_1 P_2)^{-1} = \begin{pmatrix} 2 & -1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}
计算:
[\alpha]_{\mathcal{C}} = \begin{pmatrix} 2 & -1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 2 \\ 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 3 \\ -1 \end{pmatrix}
复盘:链式变换的过渡矩阵相乘,顺序与基变换顺序一致;坐标变换则要乘方阵的逆。
母题 5:用矩阵求逆简化
题目:
\mathbb{R}^3中 $\mathcal{A} = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3)$,$\beta_1 = (1, 1, 1)^T, \beta_2 = (1, 2, 3)^T, \beta_3 = (2, 3, 4)^T$。设 $\mathcal{B} = (\beta_1, \beta_2, \beta_3)$。(1) 求
\mathcal{A}到\mathcal{B}的过渡矩阵 $P$; (2) 求(3, 5, 7)^T在\mathcal{B}下的坐标。
解法:
(1) 过渡矩阵
P = A^{-1} B = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}^{-1} \begin{pmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & 4 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & 4 \end{pmatrix}
(2) 坐标
\det P = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & 4 \end{vmatrix} = 1 (8-9) - 1(4-3) + 2(3-2) = -1 - 1 + 2 = 0
→ 不可逆! 因为 \beta_1, \beta_2, \beta_3 线性相关($\beta_3 = \beta_1 + \beta_2$)。
→ \mathcal{B} 不是基 → 题目无解。
复盘:使用矩阵求逆 = A^{-1} B 前必须验证 $\det A \neq 0$(基可逆)、$\det B \neq 0$(新基可逆)。
母题 6:抽象空间的基变换
题目:$P[x]_2$(次数
\le 2的多项式)中,$\alpha_1 = 1, \alpha_2 = x, \alpha_3 = x^2$;$\beta_1 = 1, \beta_2 = 1 + x, \beta_3 = 1 + x + x^2$。(1) 证明
\mathcal{A} = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3)和\mathcal{B} = (\beta_1, \beta_2, \beta_3)都是P[x]_2的基。 (2) 求从\mathcal{A}到\mathcal{B}的过渡矩阵 $P$。 (3) 求p(x) = 2 + 3x + 5x^2在\mathcal{B}下的坐标。
解法:
(1) 证明为基(标准基 \alpha_1, \alpha_2, \alpha_3 显然是基);\beta_1, \beta_2, \beta_3 张成 $P[x]_2$(每个多项式 a + bx + cx^2 都可以写出)且线性无关(用主元法反证:1 \cdot k_1 + (1+x) \cdot k_2 + (1+x+x^2) \cdot k_3 = 0 推出 $k_1 = k_2 = k_3 = 0$)。
(2) 过渡矩阵
\beta_1 = 1 = 1 \cdot \alpha_1 + 0 \cdot \alpha_2 + 0 \cdot \alpha_3 → 坐标 (1, 0, 0)^T
\beta_2 = 1 + x = 1 \cdot \alpha_1 + 1 \cdot \alpha_2 + 0 \cdot \alpha_3 → 坐标 (1, 1, 0)^T
\beta_3 = 1 + x + x^2 = 1 \cdot \alpha_1 + 1 \cdot \alpha_2 + 1 \cdot \alpha_3 → 坐标 (1, 1, 1)^T
P = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}
(3) 坐标
p(x) 在 \mathcal{A} 下的坐标 $(2, 3, 5)^T$(直接读系数)。
P^{-1} = \begin{pmatrix} 1 & -1 & 0 \\ 0 & 1 & -1 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}
[p(x)]_{\mathcal{B}} = P^{-1} \begin{pmatrix} 2 \\ 3 \\ 5 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 2 - 3 \\ 3 - 5 \\ 5 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} -1 \\ -2 \\ 5 \end{pmatrix}
验证:-1 \cdot 1 + (-2)(1+x) + 5(1+x+x^2) = -1 - 2 - 2x + 5 + 5x + 5x^2 = 2 + 3x + 5x^2 ✓
复盘:P 是上三角矩阵(标准基 → 递推基),P^{-1} 也是上三角——这是这类问题的典型结构。
口诀:
- 过渡矩阵 $P$:列 = 新基向量在旧基下的坐标
- 坐标变换:$[\alpha]{\mathcal{B}} = P^{-1} [\alpha]{\mathcal{A}}$(乘
P的逆)- 方向辨析:看清
P是\mathcal{A} \to \mathcal{B}还是\mathcal{B} \to \mathcal{A}- 链式变换:基变换顺序 = 矩阵相乘顺序