256 lines
7.7 KiB
Markdown
256 lines
7.7 KiB
Markdown
# 题型八:欧拉方程与常系数线性微分方程组
|
||
|
||
## 识别特征
|
||
|
||
### 欧拉方程
|
||
- $n$ 阶方程:$x^n y^{(n)} + a_1 x^{n-1} y^{(n-1)} + \cdots + a_{n-1} x y' + a_n y = f(x)$
|
||
- **特征**:$y^{(k)}$ 前的系数是 $x^k$ 的常数倍($k = 0, 1, \ldots, n$)
|
||
- $n = 2$ 时形如 $x^2 y'' + axy' + by = f(x)$
|
||
|
||
### 常系数线性方程组
|
||
- 多个未知函数 $y_1(x), y_2(x), \ldots$
|
||
- 每个方程是常系数线性方程
|
||
- 例如 $\begin{cases} y_1' = ay_1 + by_2 + f_1(x) \\ y_2' = cy_1 + dy_2 + f_2(x) \end{cases}$
|
||
|
||
## 解题流程
|
||
|
||
### 欧拉方程
|
||
|
||
```mermaid
|
||
flowchart TD
|
||
A[欧拉方程] --> B[令 x = e^t, 即 t = ln x]
|
||
B --> C[代入变换公式: xy' = Dy, x²y'' = D D-1 y 等]
|
||
C --> D[化为常系数线性方程关于 y 关于 t]
|
||
D --> E[求齐次通解或非齐次通解]
|
||
E --> F[回代 t = ln x 写出 y 关于 x 的解]
|
||
F --> G[最终答案]
|
||
```
|
||
|
||
### 常系数方程组
|
||
|
||
```mermaid
|
||
flowchart TD
|
||
A[常系数线性方程组] --> B{采用何种方法?}
|
||
B -->|消元法| C[从一个方程求某未知函数导数]
|
||
B -->|特征根法| D[用矩阵特征值]
|
||
C --> E[对其他方程求导, 联立消元]
|
||
E --> F[得到一个未知函数的高阶方程]
|
||
F --> G[解出第一未知函数]
|
||
G --> H[代回原方程求第二未知函数]
|
||
D --> I[求特征值, 写通解]
|
||
I --> G
|
||
H --> J[代入初始条件求特解]
|
||
G --> J
|
||
```
|
||
|
||
## 通法步骤
|
||
|
||
### 一、欧拉方程
|
||
|
||
**Step 1**:换元 $x = e^t$,$t = \ln x$($x > 0$;$x < 0$ 时令 $x = -e^t$)
|
||
|
||
**Step 2**:应用变换公式:
|
||
$$xy' = \frac{dy}{dt} = Dy$$
|
||
$$x^2 y'' = \frac{d^2 y}{dt^2} - \frac{dy}{dt} = D(D-1)y = D^2 y - Dy$$
|
||
$$x^3 y''' = D(D-1)(D-2)y$$
|
||
|
||
一般规律:$x^k y^{(k)} = D(D-1)(D-2)\cdots(D-k+1)y$。
|
||
|
||
**Step 3**:代入得**常系数线性方程**(关于 $t$ 和 $y$)。
|
||
|
||
**Step 4**:求解该常系数方程。
|
||
|
||
**Step 5**:回代 $t = \ln x$,得到关于 $x$ 的解。
|
||
|
||
### 二、常系数线性方程组(消元法)
|
||
|
||
**Step 1**:从某一方程中解出某一未知函数的导数(如 $y_1'$)。
|
||
|
||
**Step 2**:对该方程再次求导(必要时),代入其他方程。
|
||
|
||
**Step 3**:联立消去其他未知函数,得到**单个未知函数的高阶方程**。
|
||
|
||
**Step 4**:解出 $y_1$,代回原方程求 $y_2$(常数 $C_1, C_2$ 一致)。
|
||
|
||
### 三、常系数线性方程组(特征根法 / 矩阵法)
|
||
|
||
对 $\dfrac{d\mathbf{y}}{dx} = A\mathbf{y}$($A$ 是常数矩阵),设 $\mathbf{y} = e^{\lambda x}\mathbf{v}$,则特征方程:
|
||
$$\det(A - \lambda I) = 0$$
|
||
|
||
求解特征值 $\lambda$ 和特征向量 $\mathbf{v}$,写出通解。
|
||
|
||
## 常见陷阱
|
||
|
||
- **欧拉方程换元公式记错**:$x^2 y'' = D(D-1)y$(不是 $D^2 y$!)
|
||
- **欧拉方程回代遗漏**:解出 $y(t)$ 后必须代回 $t = \ln x$
|
||
- **欧拉方程 $x < 0$ 情形**:要做特殊处理($|x|$ 替换或分段讨论)
|
||
- **方程组消元时漏写约束**:求导后未联立所有方程就代换
|
||
- **方程组常数项 $C_1, C_2$ 不一致**:解 $y_2$ 时仍用同一组 $C_1, C_2$
|
||
|
||
## 经典母题
|
||
|
||
> **题目1**(二阶欧拉 - 齐次):求 $x^2 y'' + xy' - y = 0$ 的通解。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1:换元 $x = e^t$**
|
||
|
||
由 $x^2 y'' = D(D-1)y = (D^2 - D)y$,$xy' = Dy$,$y = y$:
|
||
|
||
$$(D^2 - D)y + Dy - y = 0$$
|
||
$$D^2 y - y = 0$$
|
||
$$\frac{d^2 y}{dt^2} - y = 0$$
|
||
|
||
**Step 2:解常系数方程**
|
||
|
||
特征方程 $\lambda^2 - 1 = 0$,$\lambda = \pm 1$。
|
||
|
||
$$y(t) = C_1 e^t + C_2 e^{-t}$$
|
||
|
||
**Step 3:回代 $t = \ln x$**
|
||
|
||
$e^t = x$,$e^{-t} = 1/x$。
|
||
|
||
$$\boxed{y = C_1 x + \frac{C_2}{x}}$$
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目2**(二阶欧拉 - 非齐次):求 $x^2 y'' + xy' - y = x^2$ 的通解。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1:换元后方程**
|
||
|
||
由上一题知齐次方程化为 $y''_t - y = 0$,$f(x) = x^2$ 换元后 $f(t) = e^{2t}$。
|
||
|
||
方程变为:$\dfrac{d^2 y}{dt^2} - y = e^{2t}$。
|
||
|
||
**Step 2:齐次通解**
|
||
|
||
$Y(t) = C_1 e^t + C_2 e^{-t}$。
|
||
|
||
**Step 3:非齐次特解**
|
||
|
||
$\alpha = 2$,特征根 $\pm 1$,$\alpha$ 不是根,$k = 0$。
|
||
$$y^* = Ae^{2t}$$
|
||
|
||
代入 $y'' - y = e^{2t}$:$4Ae^{2t} - Ae^{2t} = 3Ae^{2t} = e^{2t}$,$A = 1/3$。
|
||
|
||
$$y^* = \frac{1}{3}e^{2t}$$
|
||
|
||
**Step 4:通解($t$ 形式)**
|
||
|
||
$$y(t) = C_1 e^t + C_2 e^{-t} + \frac{1}{3}e^{2t}$$
|
||
|
||
**Step 5:回代 $x$**
|
||
|
||
$$e^t = x,\; e^{-t} = \frac{1}{x},\; e^{2t} = x^2$$
|
||
|
||
$$\boxed{y = C_1 x + \frac{C_2}{x} + \frac{x^2}{3}}$$
|
||
|
||
**验证**:$y = x^2/3$,$y' = 2x/3$,$y'' = 2/3$,代入 $x^2 y'' + xy' - y = x^2 \cdot 2/3 + x \cdot 2x/3 - x^2/3 = 2x^2/3 + 2x^2/3 - x^2/3 = 3x^2/3 = x^2$ ✓
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目3**(二阶欧拉 - 重特征根):求 $x^2 y'' - xy' + y = 0$ 的通解。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1:换元后方程**
|
||
|
||
$(D^2 - D)y - Dy + y = D^2 y - 2Dy + y = 0$
|
||
|
||
**Step 2:特征方程**
|
||
|
||
$\lambda^2 - 2\lambda + 1 = 0$,$(\lambda - 1)^2 = 0$,$\lambda = 1$(二重根)。
|
||
|
||
**Step 3:通解**
|
||
|
||
$$y(t) = (C_1 + C_2 t)e^t$$
|
||
|
||
**Step 4:回代**
|
||
|
||
$e^t = x$,$t = \ln x$。
|
||
|
||
$$\boxed{y = (C_1 + C_2 \ln x)x = C_1 x + C_2 x \ln x}$$
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目4**(方程组 - 消元法):求 $\begin{cases} y_1' = y_1 + y_2 \\ y_2' = y_1 - y_2 \end{cases}$ 满足 $y_1(0) = 1, y_2(0) = 0$ 的特解。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1:消元**
|
||
|
||
由第一式 $y_2 = y_1' - y_1$。
|
||
|
||
求导 $y_2' = y_1'' - y_1'$。
|
||
|
||
代入第二式:
|
||
$$y_1'' - y_1' = y_1 - (y_1' - y_1) = 2y_1 - y_1'$$
|
||
$$y_1'' - 2y_1 = 0$$
|
||
|
||
**Step 2:解 $y_1$**
|
||
|
||
$r^2 - 2 = 0$,$r = \pm \sqrt{2}$。
|
||
|
||
$$y_1 = C_1 e^{\sqrt{2}x} + C_2 e^{-\sqrt{2}x}$$
|
||
|
||
**Step 3:求 $y_2$**
|
||
|
||
$$y_2 = y_1' - y_1 = \sqrt{2}C_1 e^{\sqrt{2}x} - \sqrt{2}C_2 e^{-\sqrt{2}x} - C_1 e^{\sqrt{2}x} - C_2 e^{-\sqrt{2}x}$$
|
||
$$= (\sqrt{2} - 1)C_1 e^{\sqrt{2}x} - (\sqrt{2} + 1)C_2 e^{-\sqrt{2}x}$$
|
||
|
||
**Step 4:初始条件**
|
||
|
||
$y_1(0) = C_1 + C_2 = 1$
|
||
$y_2(0) = (\sqrt{2} - 1)C_1 - (\sqrt{2} + 1)C_2 = 0$
|
||
|
||
由第二式:$C_1 = \dfrac{\sqrt{2}+1}{\sqrt{2}-1}C_2 = (\sqrt{2}+1)^2 C_2 = (3 + 2\sqrt{2})C_2$。
|
||
|
||
代入第一式:$(3 + 2\sqrt{2})C_2 + C_2 = 1$,$(4 + 2\sqrt{2})C_2 = 1$,$C_2 = \dfrac{1}{4 + 2\sqrt{2}} = \dfrac{4 - 2\sqrt{2}}{16 - 8} = \dfrac{4 - 2\sqrt{2}}{8} = \dfrac{2 - \sqrt{2}}{4}$。
|
||
|
||
$C_1 = 1 - C_2 = 1 - \dfrac{2 - \sqrt{2}}{4} = \dfrac{4 - 2 + \sqrt{2}}{4} = \dfrac{2 + \sqrt{2}}{4}$。
|
||
|
||
**最终答案**:
|
||
$$\boxed{y_1 = \frac{2+\sqrt{2}}{4}e^{\sqrt{2}x} + \frac{2-\sqrt{2}}{4}e^{-\sqrt{2}x}, \quad y_2 = (\sqrt{2}-1)C_1 e^{\sqrt{2}x} - (\sqrt{2}+1)C_2 e^{-\sqrt{2}x}}$$
|
||
|
||
($y_2$ 表达式可具体代入 $C_1, C_2$ 值)
|
||
|
||
**启示**:方程组消元法的关键是"从一个方程解出 $y_2$ 后求导代回另一方程",得到**仅含 $y_1$ 的高阶方程**。
|
||
|
||
---
|
||
|
||
> **题目5**(方程组 - 矩阵特征根法):求 $\begin{cases} y_1' = y_2 \\ y_2' = -y_1 \end{cases}$ 的通解。
|
||
|
||
**解析**:
|
||
|
||
**Step 1:写出系数矩阵**
|
||
|
||
$\dfrac{d\mathbf{y}}{dx} = A\mathbf{y}$,$A = \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ -1 & 0 \end{pmatrix}$。
|
||
|
||
**Step 2:特征方程**
|
||
|
||
$\det(A - \lambda I) = \det\begin{pmatrix} -\lambda & 1 \\ -1 & -\lambda \end{pmatrix} = \lambda^2 + 1 = 0$
|
||
|
||
$\lambda = \pm i$。
|
||
|
||
**Step 3:特征向量**
|
||
|
||
对 $\lambda = i$:$\begin{pmatrix} -i & 1 \\ -1 & -i \end{pmatrix}\mathbf{v} = 0$,取 $\mathbf{v} = \begin{pmatrix} 1 \\ i \end{pmatrix}$。
|
||
|
||
**Step 4:通解**
|
||
|
||
$$\mathbf{y} = C_1 e^{ix}\begin{pmatrix} 1 \\ i \end{pmatrix} + C_2 e^{-ix}\begin{pmatrix} 1 \\ -i \end{pmatrix}$$
|
||
|
||
取实部虚部(用欧拉公式 $e^{\pm ix} = \cos x \pm i\sin x$):
|
||
|
||
$$y_1 = C_1 \cos x + C_2 \sin x$$
|
||
$$y_2 = -C_1 \sin x + C_2 \cos x$$
|
||
|
||
**最终答案**:
|
||
$$\boxed{y_1 = C_1 \cos x + C_2 \sin x,\quad y_2 = -C_1 \sin x + C_2 \cos x}$$
|
||
|
||
**启示**:当特征根是复数时,需要将复数解**实化**(取实部虚部)才能作为实数解。
|
||
|
||
**物理意义**:这组方程描述**简谐振动**,$y_1 = y$,$y_2 = y'$,$y'' = -y$ 即 $y'' + y = 0$,解为 $\cos x, \sin x$ 线性组合。 |