Files
MathNotesVersion1/公式笔记/线性代数/Ch05_相似矩阵及二次型/题型2_特征值与特征向量计算.md
T
2026-10-04 11:44:56 +08:00

3.7 KiB
Raw Blame History

题型二:特征值与特征向量计算

识别特征

  • 求具体矩阵的特征值
  • 求矩阵的特征向量
  • 涉及特征多项式 |\lambda E - A| = 0

解题流程

flowchart TD
    A[识别:特征值问题] --> B[写特征多项式 |λE-A|]
    B --> C[展开并因式分解]
    C --> D[得特征值 λ₁,...,λₙ]
    D --> E{对每个 λᵢ}
    E --> F[解 λᵢE-A ξ=0]
    F --> G[求基础解系]
    G --> H[线性无关特征向量]

通法步骤

1. 特征值求解

Step 1:写出特征多项式 |\lambda E - A|

Step 2:展开降幂(按 0 多的行/列展开,或用行列式性质化简)

Step 3:因式分解求根

2. 特征向量求解

对每个特征值 $\lambda_i$,解齐次方程组:


(\lambda_i E - A) \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}

其基础解系即为属于 \lambda_i 的线性无关特征向量。

3. 技巧速算

情形 速算
2 阶 A = \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix} \lambda^2 - (a+d)\lambda + (ad-bc) = 0
三角阵 对角线元素即为特征值
分块对角阵 各块特征值之并
A 含已知关系 A^2 = aA + bE \lambda^2 - a\lambda - b = 0

常见陷阱

  • 特征向量必须非零!(\lambda E - A)\boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0} 的零解不是特征向量
  • n 重特征值不一定有 n 个线性无关特征向量(除非是实对称阵)
  • 特征多项式 |\lambda E - A| 中符号计算容易错(用 $|A - \lambda E| = (-1)^n |\lambda E - A|$)
  • 不同特征值的特征向量线性无关,但同一特征值的特征向量的线性组合仍是该特征值的特征向量
  • 迹 = 特征值之和(快速验证用)

经典母题

题目:求矩阵 A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 2 \\ 2 & 1 & 2 \\ 2 & 2 & 1 \end{pmatrix} 的特征值和特征向量。

解:

Step 1:特征多项式


|\lambda E - A| = \begin{vmatrix} \lambda-1 & -2 & -2 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix}

Step 2:每行加到第一行


= \begin{vmatrix} \lambda-5 & \lambda-5 & \lambda-5 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix} = (\lambda-5) \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix}

Step 3:第 2、3 行分别加第 1 行 × 2


= (\lambda-5) \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 0 & \lambda+1 & 0 \\ 0 & 0 & \lambda+1 \end{vmatrix} = (\lambda-5)(\lambda+1)^2

Step 4:特征值 \lambda_1 = 5, \lambda_2 = \lambda_3 = -1

Step 5:特征向量

对 $\lambda_1 = 5$:(5E - A)\boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} 4 & -2 & -2 \\ -2 & 4 & -2 \\ -2 & -2 & 4 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}

化简(每行除 2):\begin{pmatrix} 2 & -1 & -1 \\ -1 & 2 & -1 \\ -1 & -1 & 2 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}

\Rightarrow \boldsymbol{\xi}_1 = (1, 1, 1)^T

对 $\lambda_2 = -1$:(-E - A)\boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} -2 & -2 & -2 \\ -2 & -2 & -2 \\ -2 & -2 & -2 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}

即 $x_1 + x_2 + x_3 = 0$,基础解系为 (1, -1, 0)^T, (1, 0, -1)^T

复盘:

  • 这是实对称矩阵,3 重特征值 -1 有 3 个无关特征向量是显然的(\text{tr}(A) = 3 = 5 + (-1) + (-1) 验证 ✓)
  • 本题为 Ch05 二次型化标准形的典型题源

变式:设 $A = \begin{pmatrix} a & 1 & 1 \ 1 & a & 1 \ 1 & 1 & a \end{pmatrix}$,求 A 的特征值。

解:$\text{tr}(A) = 3a$,$\det A = (a+2)(a-1)^2$(可验),特征多项式


|\lambda E - A| = (\lambda - a + 2)(\lambda - a - 1)^2 \quad (\text{待定系数法})

由迹:a-2 + 2(a+1) = 3a ✓,故特征值 $\lambda_1 = a-2, \lambda_2 = \lambda_3 = a+1$。