Files
MathNotesVersion1/公式笔记/线性代数/Ch05_相似矩阵及二次型/题型2_特征值与特征向量计算.md
T

106 lines
3.7 KiB
Markdown
Raw Normal View History

2026-10-04 11:44:56 +08:00
# 题型二:特征值与特征向量计算
## 识别特征
- 求具体矩阵的**特征值**
- 求矩阵的**特征向量**
- 涉及特征多项式 $|\lambda E - A| = 0$
## 解题流程
```mermaid
flowchart TD
A[识别:特征值问题] --> B[写特征多项式 |λE-A|]
B --> C[展开并因式分解]
C --> D[得特征值 λ₁,...,λₙ]
D --> E{对每个 λᵢ}
E --> F[解 λᵢE-A ξ=0]
F --> G[求基础解系]
G --> H[线性无关特征向量]
```
## 通法步骤
### 1. 特征值求解
**Step 1**:写出特征多项式 $|\lambda E - A|$
**Step 2**:展开降幂(按 0 多的行/列展开,或用行列式性质化简)
**Step 3**:因式分解求根
### 2. 特征向量求解
对每个特征值 $\lambda_i$,解齐次方程组:
$$
(\lambda_i E - A) \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}
$$
其**基础解系**即为属于 $\lambda_i$ 的线性无关特征向量。
### 3. 技巧速算
| 情形 | 速算 |
|------|------|
| 2 阶 $A = \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}$ | $\lambda^2 - (a+d)\lambda + (ad-bc) = 0$ |
| 三角阵 | 对角线元素即为特征值 |
| 分块对角阵 | 各块特征值之并 |
| $A$ 含已知关系 $A^2 = aA + bE$ | $\lambda^2 - a\lambda - b = 0$ |
## 常见陷阱
- **特征向量必须非零**!$(\lambda E - A)\boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$ 的零解不是特征向量
- **$n$ 重特征值**不一定有 $n$ 个线性无关特征向量(除非是实对称阵)
- 特征多项式 $|\lambda E - A|$ 中**符号计算**容易错(用 $|A - \lambda E| = (-1)^n |\lambda E - A|$)
- **不同特征值的特征向量线性无关**,但**同一特征值的特征向量的线性组合仍是该特征值的特征向量**
- **迹 = 特征值之和**(快速验证用)
## 经典母题
> **题目**:求矩阵 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 2 \\ 2 & 1 & 2 \\ 2 & 2 & 1 \end{pmatrix}$ 的特征值和特征向量。
**解**:
**Step 1**:特征多项式
$$
|\lambda E - A| = \begin{vmatrix} \lambda-1 & -2 & -2 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix}
$$
**Step 2**:每行加到第一行
$$
= \begin{vmatrix} \lambda-5 & \lambda-5 & \lambda-5 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix} = (\lambda-5) \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix}
$$
**Step 3**:第 2、3 行分别加第 1 行 × 2
$$
= (\lambda-5) \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 0 & \lambda+1 & 0 \\ 0 & 0 & \lambda+1 \end{vmatrix} = (\lambda-5)(\lambda+1)^2
$$
**Step 4**:特征值 $\lambda_1 = 5, \lambda_2 = \lambda_3 = -1$
**Step 5**:特征向量
**对 $\lambda_1 = 5$**:$(5E - A)\boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} 4 & -2 & -2 \\ -2 & 4 & -2 \\ -2 & -2 & 4 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$
化简(每行除 2):$\begin{pmatrix} 2 & -1 & -1 \\ -1 & 2 & -1 \\ -1 & -1 & 2 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$
$\Rightarrow \boldsymbol{\xi}_1 = (1, 1, 1)^T$
**对 $\lambda_2 = -1$**:$(-E - A)\boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} -2 & -2 & -2 \\ -2 & -2 & -2 \\ -2 & -2 & -2 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$
即 $x_1 + x_2 + x_3 = 0$,基础解系为 $(1, -1, 0)^T, (1, 0, -1)^T$
**复盘**:
- 这是**实对称矩阵**,3 重特征值 -1 有 3 个无关特征向量是显然的($\text{tr}(A) = 3 = 5 + (-1) + (-1)$ 验证 ✓)
- 本题为 Ch05 二次型化标准形的典型题源
---
> **变式**:设 $A = \begin{pmatrix} a & 1 & 1 \\ 1 & a & 1 \\ 1 & 1 & a \end{pmatrix}$,求 $A$ 的特征值。
**解**:$\text{tr}(A) = 3a$,$\det A = (a+2)(a-1)^2$(可验),特征多项式
$$
|\lambda E - A| = (\lambda - a + 2)(\lambda - a - 1)^2 \quad (\text{待定系数法})
$$
由迹:$a-2 + 2(a+1) = 3a$ ✓,故特征值 $\lambda_1 = a-2, \lambda_2 = \lambda_3 = a+1$。