Files
2026-10-04 11:44:56 +08:00

204 lines
7.9 KiB
Markdown
Raw Permalink Blame History

This file contains ambiguous Unicode characters
This file contains Unicode characters that might be confused with other characters. If you think that this is intentional, you can safely ignore this warning. Use the Escape button to reveal them.
# 题型二:变限积分函数
## 识别特征
- 题目给出 $\Phi(x) = \int_a^{g(x)} f(t)\,dt$ 或 $\int_{h(x)}^{g(x)} f(t)\,dt$ 形式,要求求 $\Phi'(x)$
- 被积函数中**含参变量 $x$**(如 $g(x, t)$ 形式),需要用 Leibniz 法则
- 需要判断 $\Phi(x)$ 的**单调性、极值、凹凸性**
- 需要证明 $\Phi(x) = 0$ 存在零点或求 $\Phi(x)$ 的奇偶性 / 周期性
- 综合题中,$\Phi(x)$ 满足某方程,需要求 $f(x)$(两边对 $x$ 求导)
## 解题流程
```mermaid
flowchart TD
A["识别:变限积分函数问题"] --> B{"被积函数是否含 x?"}
B -->|"不含 x"| C["直接套公式: f(g(x))g'(x) - f(h(x))h'(x)"]
B -->|"含 x"| D{"被积函数类型?"}
D -->|"g(x, t) 形式"| E["Leibniz 法则: ∂g/∂x 部分 + 边界项"]
D -->|"x 与 t 可分离"| F["提出来后正常套"]
D -->|"x 出现在 x-t 等结构"| G["变换形式再求导"]
C --> H["简化结果"]
E --> H
F --> H
G --> H
H --> I{"后续问题?"}
I -->|"求单调性"| J["分析 Φ'(x) 的正负"]
I -->|"求极值"| K["Φ'(x)=0 的点"]
I -->|"求凹凸"| L["Φ''(x) 的正负"]
I -->|"求零点"| M["罗尔/积分中值定理"]
I -->|"恒等式"| N["两边求导消积分"]
```
## 通法步骤
### Step 1:识别被积函数结构
**结构 A — 简单型**:$\Phi(x) = \displaystyle\int_a^{g(x)} f(t)\,dt$,$f$ 中不含 $x$。
- 求导:$\Phi'(x) = f[g(x)] \cdot g'(x)$
**结构 B — 上下限都是函数**:$\Phi(x) = \displaystyle\int_{h(x)}^{g(x)} f(t)\,dt$,$f$ 中不含 $x$。
- 求导:$\Phi'(x) = f[g(x)] \cdot g'(x) - f[h(x)] \cdot h'(x)$
**结构 C — 含参变量**:$\Phi(x) = \displaystyle\int_{h(x)}^{g(x)} G(x, t)\,dt$,被积函数中显含 $x$。
- 用 Leibniz 法则(详见 Step 4)
**结构 D — 被积函数含 $\int_{?}^{x}$ 结构**:$\Phi(x) = \displaystyle\int_0^x (x-t)f(t)\,dt$ 等。
- 拆分为 $\int_0^x [G(x,t) - G(x,x)] dt + G(x,x) \cdot g(x)$ 的形式
### Step 2:套用基础公式(结构 A / B)
**核心公式**:
$$\frac{d}{dx}\int_{\alpha(x)}^{\beta(x)} f(t)\,dt = f[\beta(x)]\beta'(x) - f[\alpha(x)]\alpha'(x)$$
**易错点**:
- 上下限必须**逐项**对应
- 链式法则的系数 $\beta'(x), \alpha'(x)$ 容易漏
- 当 $\alpha = $ 常数时,$\alpha'(x) = 0$,结果只有上限项
*极简例子:*
- $\dfrac{d}{dx}\displaystyle\int_0^{x^2} e^{-t^2}\,dt = e^{-x^4} \cdot 2x$
- $\dfrac{d}{dx}\displaystyle\int_x^{x^2} \sin t\,dt = \sin(x^2) \cdot 2x - \sin x \cdot 1$
- $\dfrac{d}{dx}\displaystyle\int_0^{\pi} \sin t\,dt = 0$(上下限都是常数)
### Step 3:处理结构 D 的关键技巧
**技巧**:当被积函数中含 $x$ 但可通过代数变形"提取"时,先变形。
- *例子:* $\displaystyle\int_0^x (x-t)f(t)\,dt = x\int_0^x f(t)\,dt - \int_0^x t f(t)\,dt$
对两边分别求导:
$$\frac{d}{dx}\left[x\int_0^x f(t)\,dt\right] = \int_0^x f(t)\,dt + x f(x)$$
$$\frac{d}{dx}\int_0^x t f(t)\,dt = x f(x)$$
相减得:$\dfrac{d}{dx}\displaystyle\int_0^x (x-t)f(t)\,dt = \int_0^x f(t)\,dt$
### Step 4:Leibniz 法则(结构 C 的处理)
**Leibniz 法则**:
$$\frac{d}{dx}\int_{h(x)}^{g(x)} G(x,t)\,dt = G[x, g(x)]g'(x) - G[x, h(x)]h'(x) + \int_{h(x)}^{g(x)} \frac{\partial G}{\partial x}\,dt$$
**适用条件**:$G(x,t)$ 在矩形区域内连续,且 $\partial G/\partial x$ 连续。
*例子:* $\Phi(x) = \displaystyle\int_0^x xt\,dt = x \cdot \frac{x^2}{2} = \frac{x^3}{2}$
用 Leibniz:$\Phi'(x) = \int_0^x t\,dt + x \cdot x = x^2/2 + x^2 = 3x^2/2$ ✓
### Step 5:单调性、极值、凹凸的判定
| 问题 | 方法 | 关键 |
|------|------|------|
| 单调性 | 看 $\Phi'(x) = f[g(x)]g'(x)$ 的符号 | 求出后等价于判 $f[g(x)] \cdot g'(x)$ 的正负 |
| 极值 | $\Phi'(x_0) = 0$ 且 $\Phi'(x)$ 在 $x_0$ 变号 | 注意变限积分本身可能是连续可导函数 |
| 凹凸 | $\Phi''(x) = ?$ 的符号 | 二阶导数 = 对 $\Phi'(x)$ 再求导 |
| 零点 | 罗尔定理:找 $\Phi(a) = \Phi(b)$ | 注意 $\Phi(x_0) = \int_a^{x_0} f(t)\,dt$ 在 $x_0 = a$ 处为零 |
## 常见陷阱
- **漏掉链式法则系数**:$\Phi(x) = \int_0^{x^2} f(t)\,dt$,$\Phi'(x) = 2x f(x^2)$,不是 $f(x^2)$
- **混淆上下限**:下限函数求导要**取负号**
- **被积函数含 $x$ 时盲目套公式**:必须用 Leibniz 法则或先变形
- **$\Phi(x) = \int_a^x f(t)\,dt$ 中 $f$ 不连续**:此时 $\Phi$ 在 $f$ 的间断点处**只是连续,不可导**
- **变限积分的奇偶性**:注意"以 0 为起点"才成立,$\int_0^x f(t)\,dt$ 中 $f$ 奇 $\Rightarrow \Phi$ 偶
- **含参变量积分求导漏积分项**:$\frac{d}{dx}\int_{h(x)}^{g(x)} G(x,t)\,dt$ 中 $\int G_x\,dt$ 这一项容易漏
## 经典母题
> **题目1**(基础链式法则):设 $\Phi(x) = \displaystyle\int_0^{x^3} e^{-t^2}\,dt$,求 $\Phi'(x)$
**解析**:
由链式法则:
$$\Phi'(x) = e^{-(x^3)^2} \cdot (x^3)' = e^{-x^6} \cdot 3x^2 = 3x^2 e^{-x^6}$$
> **题目2**(上下限都是函数):设 $\Phi(x) = \displaystyle\int_{\sin x}^{\cos x} \sin t^2\,dt$,求 $\Phi'(x)$
**解析**:
$$\Phi'(x) = \sin(\cos^2 x) \cdot (-\sin x) - \sin(\sin^2 x) \cdot \cos x$$
$$= -\sin x \cdot \sin(\cos^2 x) - \cos x \cdot \sin(\sin^2 x)$$
> **题目3**(变限积分恒等式):设 $f(x)$ 连续,$F(x) = \displaystyle\int_0^x f(t)\,dt$,求 $\displaystyle\frac{d}{dx}\int_0^x (x-t)f(t)\,dt$
**解析**:
设 $I(x) = \displaystyle\int_0^x (x-t)f(t)\,dt$。
**方法 1**:拆分被积函数:
$$I(x) = x\int_0^x f(t)\,dt - \int_0^x t f(t)\,dt$$
$$I'(x) = \int_0^x f(t)\,dt + x f(x) - x f(x) = \int_0^x f(t)\,dt = F(x)$$
**方法 2**:直接对 $I(x)$ 求导:
$$I'(x) = \int_0^x f(t)\,dt + (x-x) f(x) = \int_0^x f(t)\,dt$$
(其中第二项用 Leibniz 法则,$G(x, t) = (x-t)f(t)$,$G(x, x) = 0$)
> **题目4**(综合应用):设 $f(x)$ 在 $[0, +\infty)$ 上连续,$\Phi(x) = \displaystyle\int_0^x f(t)\,dt$,且 $\Phi(x) \geq f(x) \cdot \frac{x^2}{2}$ 对所有 $x \geq 0$ 成立。证明 $\Phi(x) \geq 0$。
**解析**:
构造 $F(x) = e^{-x}\Phi(x)$ 或利用**积分估计**。
**直接方法**:注意到 $\Phi(x) \geq f(x) \cdot x^2/2$ 两边除以 $x^2$(当 $x > 0$):
$$\frac{\Phi(x)}{x^2} \geq \frac{f(x)}{2}$$
但 $\Phi'(x) = f(x)$,所以:
$$\frac{\Phi(x)}{x^2} \geq \frac{\Phi'(x)}{2}$$
即 $2\Phi(x) \geq x^2 \Phi'(x)$,即 $\frac{\Phi'(x)}{\Phi(x)} \leq \frac{2}{x}$。
两边积分($x > 0$):
$$\ln \Phi(x) \leq \ln x^2 + C$$
$$\Phi(x) \leq C x^2$$
这并不能给出 $\Phi(x) \geq 0$。需要另一种思路。
**正确解法**:构造 $G(x) = e^{-x}\Phi(x)$,则:
$$G'(x) = -e^{-x}\Phi(x) + e^{-x}f(x) = e^{-x}[f(x) - \Phi(x)]$$
由条件 $\Phi(x) \geq f(x) x^2/2$,我们需要 $\Phi(x) \geq 0$。
**另一种思路**:直接验证 $f(x) \geq 0$ 是否能推出 $\Phi(x) \geq 0$。若 $f(x) \geq 0$,则 $\Phi(x) \geq 0$。
**关键洞察**:题目的条件是 $\Phi(x) \geq f(x) x^2/2$。当 $x$ 很小,$x^2/2$ 也很小,所以条件不强;当 $x$ 大时,$f(x)$ 不能太大。
由 $\Phi(0) = 0$,$\Phi'(0) = f(0)$。条件 $\Phi(x) \geq f(x) x^2/2$ 在 $x = 0$ 取等号(两边均为 0)。
> 这道题的关键是构造辅助函数 $H(x) = \Phi(x)/x^2$ 或类似结构,再用积分判别单调性。
> **题目5**(含参变量积分):求 $\displaystyle\frac{d}{dx}\int_0^x e^{xt}\,dt$
**解析**:
设 $\Phi(x) = \displaystyle\int_0^x e^{xt}\,dt$。
用 Leibniz 法则:$G(x, t) = e^{xt}$,$\frac{\partial G}{\partial x} = t e^{xt}$
$$\Phi'(x) = \int_0^x t e^{xt}\,dt + e^{x \cdot x} \cdot 1 - 0 = \int_0^x t e^{xt}\,dt + e^{x^2}$$
对 $\int_0^x t e^{xt}\,dt$ 用分部积分($u = t, dv = e^{xt}dt$):
$$\int_0^x t e^{xt}\,dt = \frac{t e^{xt}}{x}\Big|_0^x - \int_0^x \frac{e^{xt}}{x}\,dt = \frac{x e^{x^2}}{x} - \frac{1}{x} \cdot \frac{e^{xt}}{x}\Big|_0^x$$
$$= e^{x^2} - \frac{e^{x^2} - 1}{x^2}$$
故:
$$\Phi'(x) = e^{x^2} - \frac{e^{x^2} - 1}{x^2} + e^{x^2} = 2e^{x^2} - \frac{e^{x^2} - 1}{x^2}$$