Files
2026-10-04 11:44:56 +08:00

128 lines
4.9 KiB
Markdown
Raw Permalink Blame History

This file contains invisible Unicode characters
This file contains invisible Unicode characters that are indistinguishable to humans but may be processed differently by a computer. If you think that this is intentional, you can safely ignore this warning. Use the Escape button to reveal them.
This file contains Unicode characters that might be confused with other characters. If you think that this is intentional, you can safely ignore this warning. Use the Escape button to reveal them.
# 题型六:可化为有理函数的积分
## 识别特征
- 被积函数由 $\sin x$、$\cos x$ 经四则运算构成(三角有理式)
- 被积函数含根式 $\sqrt[n]{ax+b}$ 或 $\sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}}$(无理函数)
- 上述情形用换元法化为一元有理函数后再积分
## 解题流程
```mermaid
flowchart TD
A[可化为有理函数的积分] --> B{被积函数类型?}
B -->|三角有理式| C{分析奇偶性}
B -->|无理根式| D{根式形式?}
C -->|关于 sin x 为奇| E[t = cos x]
C -->|关于 cos x 为奇| F[t = sin x]
C -->|关于 sin x,cos x 为偶| G[t = tan x]
C -->|无以上特征| H[t = tan⁡x/2⁡ 万能代换]
D -->|ⁿ√⁡ax+b⁡| I[t = ⁿ√⁡ax+b⁡]
D -->|多种根次| J[t = ᵏ√⁡ax+b⁡, k = LCM]
E --> K[化为 t 的有理函数]
F --> K
G --> K
H --> K
I --> K
J --> K
K --> L[有理函数积分 → 题型5]
```
## 通法步骤
### 一、三角有理式 $\int R(\sin x, \cos x)\,dx$
**优先检查特殊情形**(计算量远小于万能代换):
| 条件 | 代换 | $dx$ 转换 |
|------|------|-----------|
| $R(-\sin x, \cos x) = -R(\sin x, \cos x)$ | $t = \cos x$ | $dt = -\sin x\,dx$ |
| $R(\sin x, -\cos x) = -R(\sin x, \cos x)$ | $t = \sin x$ | $dt = \cos x\,dx$ |
| $R(-\sin x, -\cos x) = R(\sin x, \cos x)$ | $t = \tan x$ | $dx = \frac{dt}{1+t^2}$ |
**万能代换(兜底方案)**:$t = \tan\frac{x}{2}$
$$\sin x = \frac{2t}{1+t^2},\quad \cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2},\quad dx = \frac{2}{1+t^2}dt$$
**特例速记**:
- $\int \frac{dx}{\sin x} = \ln|\csc x - \cot x| + C$
- $\int \frac{dx}{\cos x} = \ln|\sec x + \tan x| + C$
- $\int \frac{dx}{1+\cos x} = \tan\frac{x}{2} + C$
- $\int \frac{dx}{1+\sin x} = \tan\left(\frac{x}{2} - \frac{\pi}{4}\right) + C$
### 二、简单无理函数的积分
| 被积函数含 | 代换 | 目的 |
|-----------|------|------|
| $\sqrt[n]{ax+b}$ | $t = \sqrt[n]{ax+b}$ | $x = \frac{t^n-b}{a}$,$dx = \frac{n}{a}t^{n-1}dt$ |
| $\sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}}$ | $t = \sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}}$ | 解出 $x$ 为 $t$ 的有理函数 |
| 含多种根次 $\sqrt[p]{ax+b}$ 和 $\sqrt[q]{ax+b}$ | $t = \sqrt[k]{ax+b}$,$k = \operatorname{lcm}(p,q)$ | 统一根次 |
## 常见陷阱
- 三角有理式上来就用万能代换:应先检查三种特殊奇偶性
- 万能代换后 $t = \tan\frac{x}{2}$ 的 $dx$ 转换忘写 $\frac{2}{1+t^2}$
- 无理函数代换后忘了 $dx$ 的转换
- 特殊代换判断错误:$R(-\sin x, \cos x) = R(\sin x, \cos x)$ 表示关于 $\sin x$ 为偶函数,不能用 $t = \cos x$
## 经典母题
> **题目1**(三角有理式 — 使用 $t = \cos x$):$\displaystyle\int \frac{\sin^3 x}{2+\cos x}\,dx$
**解析**:关于 $\sin x$ 为奇函数($\sin^3(-x) = -\sin^3 x$),且分子可提一个 $\sin x$。
令 $t = \cos x$,$dt = -\sin x\,dx$,$\sin^2 x = 1-t^2$
$$\begin{aligned}
\int \frac{\sin^3 x}{2+\cos x}\,dx &= \int \frac{\sin^2 x \cdot \sin x}{2+\cos x}\,dx
= \int \frac{(1-t^2)(-dt)}{2+t} \\
&= \int \frac{t^2-1}{t+2}\,dt
= \int\left(t-2+\frac{3}{t+2}\right)dt \\
&= \frac{t^2}{2} - 2t + 3\ln|t+2| + C \\
&= \frac{\cos^2 x}{2} - 2\cos x + 3\ln(2+\cos x) + C
\end{aligned}$$
> **题目2**(三角有理式 — 使用 $t = \tan x$):$\displaystyle\int \frac{dx}{1+\sin^2 x}$
**解析**:$R(-\sin x, -\cos x) = R(\sin x, \cos x)$,关于二者为偶函数。分子分母同除 $\cos^2 x$:
令 $t = \tan x$,$dx = \frac{dt}{1+t^2}$,$\sin^2 x = \frac{t^2}{1+t^2}$
$$\begin{aligned}
\int \frac{dx}{1+\sin^2 x} &= \int \frac{dx}{\cos^2 x + \sin^2 x + \sin^2 x} \quad\text{(小心!不能直接代)}\\
&= \int \frac{dx}{\cos^2 x + 2\sin^2 x}
= \int \frac{\sec^2 x\,dx}{1+2\tan^2 x}
= \int \frac{dt}{1+2t^2} \\
&= \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan(\sqrt{2}t) + C
= \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan(\sqrt{2}\tan x) + C
\end{aligned}$$
> **题目3**(无理函数):$\displaystyle\int \frac{dx}{\sqrt{x} + \sqrt[3]{x}}$
**解析**:含 $\sqrt{x}$ 和 $\sqrt[3]{x}$,最小公倍数 $k = \operatorname{lcm}(2,3) = 6$。令 $t = x^{1/6}$,$x = t^6$,$dx = 6t^5dt$
$$\begin{aligned}
\int \frac{dx}{\sqrt{x} + \sqrt[3]{x}} &= \int \frac{6t^5\,dt}{t^3 + t^2}
= 6\int \frac{t^3}{t+1}\,dt \\
&= 6\int\left(t^2 - t + 1 - \frac{1}{t+1}\right)dt \\
&= 6\left(\frac{t^3}{3} - \frac{t^2}{2} + t - \ln|t+1|\right) + C \\
&= 2\sqrt{x} - 3\sqrt[3]{x} + 6\sqrt[6]{x} - 6\ln(\sqrt[6]{x}+1) + C
\end{aligned}$$
> **题目4**(万能代换 — 兜底):$\displaystyle\int \frac{dx}{3+\cos x}$
**解析**:无特殊奇偶性,直接用万能代换。令 $t = \tan\frac{x}{2}$:
$$\cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2},\quad dx = \frac{2}{1+t^2}dt$$
$$\begin{aligned}
\int \frac{dx}{3+\cos x}
&= \int \frac{\frac{2}{1+t^2}}{3 + \frac{1-t^2}{1+t^2}}\,dt
= \int \frac{2}{3(1+t^2) + (1-t^2)}\,dt \\
&= \int \frac{2}{2t^2 + 4}\,dt
= \int \frac{1}{t^2+2}\,dt \\
&= \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan\frac{t}{\sqrt{2}} + C
= \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan\left(\frac{\tan\frac{x}{2}}{\sqrt{2}}\right) + C
\end{aligned}$$