Files
2026-10-04 11:44:56 +08:00

269 lines
10 KiB
Markdown
Raw Permalink Blame History

This file contains ambiguous Unicode characters
This file contains Unicode characters that might be confused with other characters. If you think that this is intentional, you can safely ignore this warning. Use the Escape button to reveal them.
# 题型3:基变换与坐标变换
## 识别特征
- 题目给出两/三组基 $\mathcal{A}, \mathcal{B}, \mathcal{C}$,求过渡矩阵
- 已知向量在某一基下的坐标,求其在另一基下的坐标
- 关键词:"基变换"、"过渡矩阵"、"坐标变换"、"在新基下的坐标"
## 解题流程
```mermaid
flowchart TD
A[识别:基变换/坐标变换] --> B{类型判断}
B -->|求过渡矩阵 P| C[用新基向量在旧基下表示]
C --> D[β_j = α_1 a_{1j} + ... + αₙ a_{nj}]
D --> E[P 的第 j 列 = β_j 在 α 下的坐标]
B -->|求坐标变换| F[确定 P 方向]
F --> G[x_B = P^(-1) x_A]
B -->|多基链式变换| H[传递性: P_{A→C} = P_{A→B} P_{B→C}]
E --> I[解方程组求坐标]
G --> I
H --> I
```
## 通法步骤
### A. 求从基 $\mathcal{A}$ 到基 $\mathcal{B}$ 的过渡矩阵 $P$
**定义**:$(\beta_1, \beta_2, \ldots, \beta_n) = (\alpha_1, \alpha_2, \ldots, \alpha_n) P$
**Step 1**:将 $\beta_1, \ldots, \beta_n$ 分别用 $\alpha_1, \ldots, \alpha_n$ 线性表示:
$$
\beta_j = a_{1j} \alpha_1 + a_{2j} \alpha_2 + \cdots + a_{nj} \alpha_n \quad (j = 1, 2, \ldots, n)
$$
**Step 2**:对应的系数 $a_{ij}$ 构成矩阵 $P = (a_{ij})$。
**核心**:$P$ 的**第 $j$ 列** = $\beta_j$ 在基 $\mathcal{A}$ 下的坐标。
**快捷方法**:设 $A = (\alpha_1, \ldots, \alpha_n)$,$B = (\beta_1, \ldots, \beta_n)$,则 $B = A P$,故 $P = A^{-1} B$。
### B. 坐标变换公式
设 $\alpha \in V$,$[\alpha]_{\mathcal{A}} = x$,$[\alpha]_{\mathcal{B}} = y$,$P$ 为从 $\mathcal{A}$ 到 $\mathcal{B}$ 的过渡矩阵。
**核心公式**:
$$
\boxed{[\alpha]_{\mathcal{B}} = P^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}}
$$
**等价形式**:
$$
[\alpha]_{\mathcal{A}} = P [\alpha]_{\mathcal{B}}
$$
### C. 链式变换(多基情形)
若 $\mathcal{A} \to \mathcal{B}$ 的过渡矩阵为 $P_1$,$\mathcal{B} \to \mathcal{C}$ 的过渡矩阵为 $P_2$,则 $\mathcal{A} \to \mathcal{C}$ 的过渡矩阵为:
$$
P_{\mathcal{A} \to \mathcal{C}} = P_{\mathcal{A} \to \mathcal{B}} \cdot P_{\mathcal{B} \to \mathcal{C}} = P_1 P_2
$$
链式坐标变换:
$$
[\alpha]_{\mathcal{C}} = P_2^{-1} P_1^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}} = (P_1 P_2)^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}
$$
## 常见陷阱
- **陷阱 1**:**坐标变换公式方向搞反**——这是最高频错误!务必看清 $P$ 是从哪到哪
- **陷阱 2**:$P$ 可逆,但忘记验证矩阵非奇异
- **陷阱 3**:题目给"$\beta_1, \ldots, \beta_n$ 在 $\mathcal{A}$ 下的坐标",把 $P$ 矩阵直接填入第 1 列
- **陷阱 4**:混淆"基变换"与"坐标变换"(前者是 $P$,后者是 $P^{-1}$)
- **陷阱 5**:求 $P$ 时忘了 $\beta_j$ 在 $\mathcal{A}$ 下的坐标是第 $j$ 列(不是第 $j$ 行)
## 经典母题
### 母题 1:求过渡矩阵
> **题目**:$\mathbb{R}^3$ 中基 $\mathcal{A} = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3)$,$\mathcal{B} = (\beta_1, \beta_2, \beta_3)$,已知:
> $\beta_1 = \alpha_1 + \alpha_2 - \alpha_3$
> $\beta_2 = 2\alpha_1 - \alpha_2 + \alpha_3$
> $\beta_3 = -\alpha_1 + \alpha_2 + \alpha_3$
>
> 求从 $\mathcal{A}$ 到 $\mathcal{B}$ 的过渡矩阵 $P$。
**解法**:
由 $(\beta_1, \beta_2, \beta_3) = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3) P$:
$P$ 的第 1 列是 $\beta_1$ 在 $\mathcal{A}$ 下的坐标 $(1, 1, -1)^T$;
$P$ 的第 2 列是 $\beta_2$ 在 $\mathcal{A}$ 下的坐标 $(2, -1, 1)^T$;
$P$ 的第 3 列是 $\beta_3$ 在 $\mathcal{A}$ 下的坐标 $(-1, 1, 1)^T$。
$$
P = \begin{pmatrix} 1 & 2 & -1 \\ 1 & -1 & 1 \\ -1 & 1 & 1 \end{pmatrix}
$$
**复盘**:$P$ 的列 = 新基向量在**旧基**下的坐标——这是定义,不可记错。
---
### 母题 2:坐标变换
> **题目**:已知 $\alpha$ 在基 $\mathcal{A} = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3)$ 下的坐标为 $(1, 2, 3)^T$,从 $\mathcal{A}$ 到 $\mathcal{B}$ 的过渡矩阵为 $P = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 1 \\ 1 & 0 & 1 \end{pmatrix}$。求 $\alpha$ 在 $\mathcal{B}$ 下的坐标。
**解法**:
**核心公式**:$[\alpha]_{\mathcal{B}} = P^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}$
**求 $P^{-1}$**(伴随矩阵法):
$$
\det P = 1 \cdot (1 - 0) - 1 \cdot (0 - 1) + 0 = 1 + 1 = 2
$$
伴随矩阵:
$$
P^* = \begin{pmatrix} 1 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & -1 \\ -1 & 1 & 1 \end{pmatrix}
$$
$$
P^{-1} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & -1 \\ -1 & 1 & 1 \end{pmatrix}
$$
**计算**:
$$
[\alpha]_{\mathcal{B}} = P^{-1} \begin{pmatrix} 1 \\ 2 \\ 3 \end{pmatrix} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 - 2 + 3 \\ 1 + 2 - 3 \\ -1 + 2 + 3 \end{pmatrix} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 2 \\ 0 \\ 4 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 2 \end{pmatrix}
$$
**验证**:$P \cdot (1, 0, 2)^T = (1, 2, 3)^T$ ✓
**复盘**:坐标变换公式是 $P^{-1}$,这是**最常考**的方向辨析题。
---
### 母题 3:方向反问题(已知 $\mathcal{B}$ 到 $\mathcal{A}$ 的过渡矩阵)
> **题目**:$\mathbb{R}^2$ 中 $\alpha$ 在基 $\mathcal{A}$ 下的坐标为 $(1, 2)^T$。
> 已知从 $\mathcal{B}$ 到 $\mathcal{A}$ 的过渡矩阵 $Q = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & -1 \end{pmatrix}$。
> 求 $\alpha$ 在 $\mathcal{B}$ 下的坐标。
**解法**:
**关键**:$Q$ 是从 $\mathcal{B}$ 到 $\mathcal{A}$,即
$$
[\alpha]_{\mathcal{A}} = Q [\alpha]_{\mathcal{B}}
$$
故 $[\alpha]_{\mathcal{B}} = Q^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}$
**求 $Q^{-1}$**:
$$
\det Q = -1 - 1 = -2, \quad Q^{-1} = -\frac{1}{2} \begin{pmatrix} -1 & -1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & -1 \end{pmatrix}
$$
**计算**:
$$
[\alpha]_{\mathcal{B}} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & -1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 \\ 2 \end{pmatrix} = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 3 \\ -1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 3/2 \\ -1/2 \end{pmatrix}
$$
**复盘**:看清 $Q$ 的方向——若 $Q$ 是 $\mathcal{B} \to \mathcal{A}$,则 $[\alpha]_{\mathcal{B}} = Q^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}$。**这是 90% 考生会错的地方**。
---
### 母题 4:链式变换
> **题目**:已知 $\mathcal{A} \to \mathcal{B}$ 的过渡矩阵 $P_1 = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}$,$\mathcal{B} \to \mathcal{C}$ 的过渡矩阵 $P_2 = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 0 & 1 \end{pmatrix}$。$\alpha$ 在 $\mathcal{A}$ 下的坐标为 $(2, 1)^T$,求 $\alpha$ 在 $\mathcal{C}$ 下的坐标。
**解法**:
**Step 1**:链式 $\mathcal{A} \to \mathcal{C}$ 的过渡矩阵
$$
P_{\mathcal{A} \to \mathcal{C}} = P_1 P_2 = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 1 & 1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 1 \\ 1 & 2 \end{pmatrix}
$$
**Step 2**:坐标变换
$$
[\alpha]_{\mathcal{C}} = (P_1 P_2)^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}} = (P_1 P_2)^{-1} \begin{pmatrix} 2 \\ 1 \end{pmatrix}
$$
**求 $(P_1 P_2)^{-1}$**:
$$
\det(P_1 P_2) = 1, \quad (P_1 P_2)^{-1} = \begin{pmatrix} 2 & -1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix}
$$
**计算**:
$$
[\alpha]_{\mathcal{C}} = \begin{pmatrix} 2 & -1 \\ -1 & 1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 2 \\ 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 3 \\ -1 \end{pmatrix}
$$
**复盘**:链式变换的过渡矩阵相乘,**顺序与基变换顺序一致**;坐标变换则要乘方阵的逆。
---
### 母题 5:用矩阵求逆简化
> **题目**:$\mathbb{R}^3$ 中 $\mathcal{A} = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3)$,$\beta_1 = (1, 1, 1)^T, \beta_2 = (1, 2, 3)^T, \beta_3 = (2, 3, 4)^T$。设 $\mathcal{B} = (\beta_1, \beta_2, \beta_3)$。
>
> (1) 求 $\mathcal{A}$ 到 $\mathcal{B}$ 的过渡矩阵 $P$;
> (2) 求 $(3, 5, 7)^T$ 在 $\mathcal{B}$ 下的坐标。
**解法**:
**(1) 过渡矩阵**
$$
P = A^{-1} B = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}^{-1} \begin{pmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & 4 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & 4 \end{pmatrix}
$$
**(2) 坐标**
$$
\det P = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & 4 \end{vmatrix} = 1 (8-9) - 1(4-3) + 2(3-2) = -1 - 1 + 2 = 0
$$
→ **不可逆!** 因为 $\beta_1, \beta_2, \beta_3$ 线性相关($\beta_3 = \beta_1 + \beta_2$)。
→ $\mathcal{B}$ 不是基 → 题目无解。
**复盘**:使用**矩阵求逆** $= A^{-1} B$ 前必须验证 $\det A \neq 0$(基可逆)、$\det B \neq 0$(新基可逆)。
---
### 母题 6:抽象空间的基变换
> **题目**:$P[x]_2$(次数 $\le 2$ 的多项式)中,$\alpha_1 = 1, \alpha_2 = x, \alpha_3 = x^2$;$\beta_1 = 1, \beta_2 = 1 + x, \beta_3 = 1 + x + x^2$。
>
> (1) 证明 $\mathcal{A} = (\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3)$ 和 $\mathcal{B} = (\beta_1, \beta_2, \beta_3)$ 都是 $P[x]_2$ 的基。
> (2) 求从 $\mathcal{A}$ 到 $\mathcal{B}$ 的过渡矩阵 $P$。
> (3) 求 $p(x) = 2 + 3x + 5x^2$ 在 $\mathcal{B}$ 下的坐标。
**解法**:
**(1) 证明为基**(标准基 $\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3$ 显然是基);$\beta_1, \beta_2, \beta_3$ 张成 $P[x]_2$(每个多项式 $a + bx + cx^2$ 都可以写出)且线性无关(用主元法反证:$1 \cdot k_1 + (1+x) \cdot k_2 + (1+x+x^2) \cdot k_3 = 0$ 推出 $k_1 = k_2 = k_3 = 0$)。
**(2) 过渡矩阵**
$\beta_1 = 1 = 1 \cdot \alpha_1 + 0 \cdot \alpha_2 + 0 \cdot \alpha_3$ → 坐标 $(1, 0, 0)^T$
$\beta_2 = 1 + x = 1 \cdot \alpha_1 + 1 \cdot \alpha_2 + 0 \cdot \alpha_3$ → 坐标 $(1, 1, 0)^T$
$\beta_3 = 1 + x + x^2 = 1 \cdot \alpha_1 + 1 \cdot \alpha_2 + 1 \cdot \alpha_3$ → 坐标 $(1, 1, 1)^T$
$$
P = \begin{pmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 0 & 1 & 1 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}
$$
**(3) 坐标**
$p(x)$ 在 $\mathcal{A}$ 下的坐标 $(2, 3, 5)^T$(直接读系数)。
$$
P^{-1} = \begin{pmatrix} 1 & -1 & 0 \\ 0 & 1 & -1 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}
$$
$$
[p(x)]_{\mathcal{B}} = P^{-1} \begin{pmatrix} 2 \\ 3 \\ 5 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 2 - 3 \\ 3 - 5 \\ 5 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} -1 \\ -2 \\ 5 \end{pmatrix}
$$
**验证**:$-1 \cdot 1 + (-2)(1+x) + 5(1+x+x^2) = -1 - 2 - 2x + 5 + 5x + 5x^2 = 2 + 3x + 5x^2$ ✓
**复盘**:$P$ 是上三角矩阵(标准基 → 递推基),$P^{-1}$ 也是上三角——这是这类问题的典型结构。
---
> **口诀**:
> - **过渡矩阵 $P$**:列 = 新基向量在**旧基**下的坐标
> - **坐标变换**:$[\alpha]_{\mathcal{B}} = P^{-1} [\alpha]_{\mathcal{A}}$(乘 $P$ 的逆)
> - **方向辨析**:看清 $P$ 是 $\mathcal{A} \to \mathcal{B}$ 还是 $\mathcal{B} \to \mathcal{A}$
> - **链式变换**:基变换顺序 = 矩阵相乘顺序