# -*- coding: utf-8 -*- """ 《知识点-齿轮》配图生成脚本 - 全部为**几何/数学作图**(渐开线方程、齿廓展成、摆线包络、受力分解…),非生成式 AI。 - 参照 matplotlib skill:OO 接口、300 dpi、留白构图、注释框避让、引线标注。 运行:python gen_figures.py → 输出到 ../01-齿轮机构及其设计/images/ 的 figXX_*.png """ import os import numpy as np import matplotlib matplotlib.use("Agg") import matplotlib.pyplot as plt from matplotlib.patches import Polygon, Arc for fp in [r"C:/Windows/Fonts/simhei.ttf", r"C:/Windows/Fonts/msyh.ttc"]: if os.path.exists(fp): try: matplotlib.font_manager.fontManager.addfont(fp) except Exception: pass plt.rcParams.update({ "font.sans-serif": ["SimHei", "Microsoft YaHei"], "axes.unicode_minus": False, "savefig.bbox": "tight", "figure.facecolor": "white", "savefig.facecolor": "white", }) OUT = os.path.join(os.path.dirname(os.path.dirname(os.path.abspath(__file__))), "01-齿轮机构及其设计", "images") os.makedirs(OUT, exist_ok=True) DPI = 300 C_MAIN = "#1a1a1a" C_BLUE = "#1f6fb2" C_RED = "#d62728" C_GREEN = "#2ca02c" C_ORANGE = "#e6791b" C_PURPLE = "#8e44ad" C_GRAY = "#9a9a9a" def inv(a): return np.tan(a) - a def new_ax(w=7.6, h=5.6): fig, ax = plt.subplots(figsize=(w, h)) ax.set_aspect("equal") ax.axis("off") return fig, ax def save(fig, name): fig.savefig(os.path.join(OUT, name), dpi=DPI) plt.close(fig) print("saved:", name) def arc(cx, cy, r, a0, a1, n=240): t = np.radians(np.linspace(a0, a1, n)) return cx + r * np.cos(t), cy + r * np.sin(t) def note(ax, x, y, s, fs=11, ha="left", va="top", ec="#d5d5d5", fc="white"): ax.text(x, y, s, fontsize=fs, ha=ha, va=va, zorder=10, linespacing=1.6, bbox=dict(boxstyle="round,pad=0.45", fc=fc, ec=ec, alpha=0.96)) # ===================================================================== # 渐开线 / 齿廓 生成 # ===================================================================== def gear_profile(z, m, alpha_deg=20.0, x=0.0, ha_star=1.0, c_star=0.25, nf=60, one_tooth=None): """渐开线直齿圆柱齿轮齿廓点集。one_tooth 指定则只生成单个齿。""" z = int(round(z)) a = np.radians(alpha_deg) r = m * z / 2.0 rb = r * np.cos(a) ra = r + (ha_star + x) * m rf = r - (ha_star + c_star - x) * m s = np.pi * m / 2 + 2 * x * m * np.tan(a) inva = inv(a) hp = s / (2 * r) def half_ang(rk): rk = np.maximum(rk, rb) ak = np.arccos(np.clip(rb / rk, -1, 1)) return hp - (inv(ak) - inva) r0 = max(rb, rf) h0 = float(np.asarray(half_ang(r0)).reshape(())) hA = float(np.asarray(half_ang(ra)).reshape(())) idxs = range(z) if one_tooth is None else [one_tooth] pts = [] for i in idxs: phi = 2 * np.pi * i / z pts.append((rf * np.cos(phi - h0), rf * np.sin(phi - h0))) rk = np.linspace(r0, ra, nf) ang = phi - half_ang(rk) pts += list(zip(rk * np.cos(ang), rk * np.sin(ang))) for aa in np.linspace(phi - hA, phi + hA, 12)[1:]: pts.append((ra * np.cos(aa), ra * np.sin(aa))) rk = np.linspace(ra, r0, nf) ang = phi + half_ang(rk) pts += list(zip(rk * np.cos(ang), rk * np.sin(ang))) phin = 2 * np.pi * (i + 1) / z for aa in np.linspace(phi + h0, phin - h0, 12)[1:]: pts.append((rf * np.cos(aa), rf * np.sin(aa))) return np.array(pts) # ===================================================================== # 图1 渐开线的形成 # ===================================================================== def fig01(): rb = 1.0 ts = np.linspace(0, 1.25, 600) x = rb * (np.cos(ts) + ts * np.sin(ts)) y = rb * (np.sin(ts) - ts * np.cos(ts)) fig, ax = new_ax(7.6, 5.8) ax.plot(*arc(0, 0, rb, 0, 360), color=C_MAIN, lw=1.8) ax.plot(x, y, color=C_BLUE, lw=2.6) ax.plot(0, 0, "ko", ms=5) ax.text(0.03, -0.16, "O", fontsize=13) ax.plot([0, rb], [0, 0], "k--", lw=1.0) ax.text(rb * 0.45, -0.16, r"$r_b$", fontsize=14) ax.plot(rb, 0, "o", color=C_RED, ms=6) ax.text(rb + 0.04, -0.06, "A", color=C_RED, fontsize=13) t0 = 0.95 Bx, By = rb * np.cos(t0), rb * np.sin(t0) Kx = rb * (np.cos(t0) + t0 * np.sin(t0)) Ky = rb * (np.sin(t0) - t0 * np.cos(t0)) ax.plot([Bx, Kx], [By, Ky], color=C_GREEN, lw=2.2) ax.plot([0, Bx], [0, By], "k--", lw=0.9) ax.plot([0, Kx], [0, Ky], color=C_MAIN, lw=1.0) ax.plot(Bx, By, "o", color=C_GREEN, ms=6) ax.text(Bx - 0.02, By + 0.09, "B", color=C_GREEN, fontsize=13) ax.plot(Kx, Ky, "o", color=C_RED, ms=6) ax.text(Kx + 0.04, Ky + 0.03, "K", color=C_RED, fontsize=13) ax.text(Kx * 0.5 + 0.05, Ky * 0.5 + 0.06, r"$r_K$", fontsize=13) angK = np.degrees(np.arctan2(Ky, Kx)) ax.add_patch(Arc((0, 0), 0.66, 0.66, theta1=0, theta2=angK, color=C_PURPLE, lw=1.6)) ax.text(0.37, 0.07, r"$\theta_K$", color=C_PURPLE, fontsize=14) n_ang = np.degrees(np.arctan2(By - Ky, Bx - Kx)) v_ang = np.degrees(np.arctan2(Kx, -Ky)) ax.add_patch(Arc((Kx, Ky), 0.46, 0.46, theta1=min(n_ang, v_ang), theta2=max(n_ang, v_ang), color=C_ORANGE, lw=1.6)) ax.text(Kx - 0.16, Ky + 0.10, r"$\alpha_K$", color=C_ORANGE, fontsize=14) ax.text(1.22, 1.18, "渐开线", color=C_BLUE, fontsize=13) ax.text(0.60, 0.60, "发生线", color=C_GREEN, fontsize=13, rotation=38) ax.text(-0.98, 0.30, "基圆", color=C_MAIN, fontsize=13) note(ax, -1.15, -0.55, "发生线沿基圆纯滚动时,\n其上一点的轨迹即为该基圆的渐开线\n" r"$\theta_K=\tan\alpha_K-\alpha_K=\mathrm{inv}\,\alpha_K$", fs=10.5) ax.set_xlim(-1.25, 2.25) ax.set_ylim(-1.35, 1.75) save(fig, "fig01_involute_form.png") # ===================================================================== # 图2 压力角随半径变化 # ===================================================================== def fig02(): rb = 1.0 ts = np.linspace(0, 1.0, 500) x = rb * (np.cos(ts) + ts * np.sin(ts)) y = rb * (np.sin(ts) - ts * np.cos(ts)) fig, ax = new_ax(7.6, 5.6) ax.plot(*arc(0, 0, rb, 0, 360), color=C_MAIN, lw=1.8) ax.plot(x, y, color=C_BLUE, lw=2.6) ax.plot(0, 0, "ko", ms=5) ax.text(0.04, -0.17, "O", fontsize=13) labs = [(0.35, r"$\alpha=19^\circ$", -0.62), (0.60, r"$\alpha=31^\circ$", 0.0), (0.85, r"$\alpha=40^\circ$", 0.62)] for tt, lab, dy in labs: Bx, By = rb * np.cos(tt), rb * np.sin(tt) Kx = rb * (np.cos(tt) + tt * np.sin(tt)) Ky = rb * (np.sin(tt) - tt * np.cos(tt)) ax.plot([Bx, Kx], [By, Ky], color=C_GRAY, lw=1.0, ls=":") ax.plot([0, Kx], [0, Ky], color=C_GRAY, lw=0.8) ax.plot(Kx, Ky, "o", color=C_RED, ms=5, zorder=5) ax.annotate(lab, xy=(Kx, Ky), xytext=(1.98, 0.05 + dy), fontsize=11.5, color=C_ORANGE, va="center", arrowprops=dict(arrowstyle="-", color=C_ORANGE, lw=0.8, ls=":")) note(ax, -1.28, 1.62, "齿廓上各点压力角不同:\n" "基圆上 $\\alpha_b=0$,越远离基圆压力角越大", fs=10.5) ax.text(-1.05, -0.30, "基圆", color=C_MAIN, fontsize=13) ax.text(-1.05, -0.50, r"$\alpha_b=0$", color=C_MAIN, fontsize=12) ax.set_xlim(-1.35, 2.75) ax.set_ylim(-1.05, 1.95) save(fig, "fig02_pressure_angle.png") # ===================================================================== # 图3 齿轮各部分名称(四圆三高) # ===================================================================== def fig03(): z, m = 18, 1.0 al = np.radians(20) r = m * z / 2 rb = r * np.cos(al) ra = r + m rf = r - 1.25 * m fig, ax = new_ax(8.2, 6.6) ax.add_patch(Polygon(gear_profile(z, m), closed=True, facecolor="#eef3f8", edgecolor=C_MAIN, lw=1.2, zorder=2)) ax.plot(*arc(0, 0, ra, 0, 360), color=C_GREEN, lw=1.5, zorder=3) ax.plot(*arc(0, 0, r, 0, 360), color=C_ORANGE, lw=1.7, ls="-.", zorder=3) ax.plot(*arc(0, 0, rb, 0, 360), color=C_BLUE, lw=1.3, zorder=3) ax.plot(*arc(0, 0, rf, 0, 360), color=C_RED, lw=1.3, ls="--", zorder=3) ax.plot(0, 0, "k+", ms=9) # 全齿高 h ang = np.radians(82) ce, se = np.cos(ang), np.sin(ang) ax.annotate("", xy=(ra * ce, ra * se), xytext=(rf * ce, rf * se), arrowprops=dict(arrowstyle="<->", color=C_MAIN, lw=1.2)) ax.text(ra * ce + 0.55, (ra + rf) / 2 * se - 0.1, r"$h$", fontsize=14) # 四圆数值 tags = [(ra, C_GREEN, r"$d_a=20$", 90), (r, C_ORANGE, r"$d=18$", 145), (rb, C_BLUE, r"$d_b=16.91$", 178), (rf, C_RED, r"$d_f=15.5$", 212)] for rad, col, lab, deg in tags: aa = np.radians(deg) p0 = np.array([rad * np.cos(aa), rad * np.sin(aa)]) p1 = np.array([(rad + 2.4) * np.cos(aa), (rad + 2.4) * np.sin(aa)]) ax.plot(*p0, "o", color=col, ms=4) ax.plot([p0[0], p1[0]], [p0[1], p1[1]], color=col, lw=0.9, ls=":") if abs(deg - 90) < 1: ax.text(p1[0], p1[1] + 0.35, lab, color=col, fontsize=12, ha="center") elif deg in (178, 212): ax.text(p1[0] - 0.25, p1[1], lab, color=col, fontsize=12, ha="right") else: ax.text(p1[0] + 0.25, p1[1] + 0.2, lab, color=col, fontsize=12, ha="left") note(ax, -ra - 3.2, -ra - 0.3, "四圆:齿顶圆 $d_a$、分度圆 $d$、基圆 $d_b$、齿根圆 $d_f$\n" "三高:齿顶高 $h_a$、齿根高 $h_f$、全齿高 $h=h_a+h_f$\n" "齿距 $p=\\pi m$;齿厚 $s=\\pi m/2$;齿槽宽 $e=\\pi m/2$", fs=11.5) ax.set_xlim(-ra - 3.4, ra + 3.4) ax.set_ylim(-ra - 3.6, ra + 2.2) save(fig, "fig03_gear_parts.png") # ===================================================================== # 图4 齿廓啮合基本定律 # ===================================================================== def mesh_geom(z1, z2, m, alpha_deg=20.0, ha_star=1.0, top=False): a = np.radians(alpha_deg) r1, r2 = m * z1 / 2, m * z2 / 2 A = r1 + r2 rb1, rb2 = r1 * np.cos(a), r2 * np.cos(a) ra1, ra2 = r1 + ha_star * m, r2 + ha_star * m O1 = np.array([0.0, 0.0]) O2 = np.array([A, 0.0]) P = np.array([r1, 0.0]) d = np.array([np.sin(a), np.cos(a)]) N1 = P + np.dot(O1 - P, d) * d N2 = P + np.dot(O2 - P, d) * d sN1, sN2 = np.dot(O1 - P, d), np.dot(O2 - P, d) def line_circle(c, R): f = P - c B = 2 * np.dot(f, d) C = np.dot(f, f) - R * R disc = B * B - 4 * C if disc < 0: return [] return [(-B - np.sqrt(disc)) / 2, (-B + np.sqrt(disc)) / 2] def pick(c, R): cand = [s for s in line_circle(c, R) if min(sN1, sN2) - 1e-9 <= s <= max(sN1, sN2) + 1e-9] s = cand[0] if cand else line_circle(c, R)[0] return P + s * d B1 = pick(O1, ra1) B2 = pick(O2, ra2) return dict(r1=r1, r2=r2, A=A, rb1=rb1, rb2=rb2, ra1=ra1, ra2=ra2, O1=O1, O2=O2, P=P, d=d, N1=N1, N2=N2, B1=B1, B2=B2) def fig04(): g = mesh_geom(20, 30, 1.0) r1, r2, A, d = g["r1"], g["r2"], g["A"], g["d"] fig, ax = new_ax(8.4, 5.8) ax.plot([-4, A + 4], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--", zorder=1) ax.plot(*arc(0, 0, r1, -150, 150), color=C_ORANGE, lw=1.5, ls="-.", zorder=2) ax.plot(*arc(A, 0, r2, 30, 330), color=C_ORANGE, lw=1.5, ls="-.", zorder=2) ax.plot(*arc(0, 0, g["rb1"], -150, 150), color=C_BLUE, lw=1.2, zorder=2) ax.plot(*arc(A, 0, g["rb2"], 30, 330), color=C_BLUE, lw=1.2, zorder=2) L = np.linspace(-4.0, 6.5, 2) ax.plot(g["N1"][0] + L * d[0], g["N1"][1] + L * d[1], color=C_GREEN, lw=1.9, zorder=3) for O, N, lab in [(g["O1"], g["N1"], "$N_1$"), (g["O2"], g["N2"], "$N_2$")]: ax.plot([O[0], N[0]], [O[1], N[1]], color=C_BLUE, lw=0.9, ls=":", zorder=2) ax.plot(*N, "o", color=C_BLUE, ms=6, zorder=4) ax.text(g["N1"][0] - 0.4, g["N1"][1] - 1.3, "$N_1$", color=C_BLUE, fontsize=14) ax.text(g["N2"][0] + 0.3, g["N2"][1] + 0.3, "$N_2$", color=C_BLUE, fontsize=14) ax.plot(*g["P"], "o", color=C_RED, ms=8, zorder=4) ax.text(g["P"][0] + 0.3, g["P"][1] - 1.4, "P", color=C_RED, fontsize=15) for O, lab in [(g["O1"], "$O_1$"), (g["O2"], "$O_2$")]: ax.plot(*O, "ko", ms=5, zorder=4) ax.text(O[0] - 0.1, O[1] - 1.4, lab, fontsize=14) ax.add_patch(Arc((g["P"][0], g["P"][1]), 3.4, 3.4, theta1=90, theta2=np.degrees(np.arctan2(d[1], d[0])), color=C_PURPLE, lw=1.6)) ax.text(g["P"][0] - 0.2, g["P"][1] + 2.6, r"$\alpha'$", color=C_PURPLE, fontsize=15) ax.text(r1 / 2 - 0.2, -2.9, r"$O_1P$", fontsize=13) ax.text(r1 + r2 / 2 - 0.3, -2.9, r"$O_2P$", fontsize=13) ax.text(11.6, 1.6, "啮合线 $N_1N_2$", color=C_GREEN, fontsize=12) ax.text(A / 2 - 3.4, -6.0, "节圆", color=C_ORANGE, fontsize=12) note(ax, -4.2, 12.4, "齿廓啮合基本定律\n" r"$i_{12}=\dfrac{\omega_1}{\omega_2}=\dfrac{O_2P}{O_1P}=$ 常数" "\n" "过接触点的公法线 $N_1N_2$ 必与连心线交于定点 $P$", fs=11) ax.set_xlim(-4.5, A + 4.5) ax.set_ylim(-7.5, 12.8) save(fig, "fig04_pitch_law.png") # ===================================================================== # 图5 一对轮齿的啮合过程(实际啮合线 B1B2) # ===================================================================== def fig05(): g = mesh_geom(20, 30, 1.0) A, d = g["A"], g["d"] fig, ax = new_ax(8.6, 7.4) ax.plot([4, A + 4], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--", zorder=1) # 齿轮1 弧 ax.plot(*arc(0, 0, g["ra1"], -58, 58), color=C_GREEN, lw=1.3, zorder=2) ax.plot(*arc(0, 0, g["r1"], -58, 58), color=C_ORANGE, lw=1.3, ls="-.", zorder=2) ax.plot(*arc(0, 0, g["rb1"], -58, 58), color=C_BLUE, lw=1.1, zorder=2) # 齿轮2 弧 ax.plot(*arc(A, 0, g["ra2"], 122, 238), color=C_GREEN, lw=1.3, zorder=2) ax.plot(*arc(A, 0, g["r2"], 122, 238), color=C_ORANGE, lw=1.3, ls="-.", zorder=2) ax.plot(*arc(A, 0, g["rb2"], 122, 238), color=C_BLUE, lw=1.1, zorder=2) # 理论啮合线 L = np.linspace(-4.4, 6.6, 2) ax.plot(g["N1"][0] + L * d[0], g["N1"][1] + L * d[1], color=C_GRAY, lw=1.2, ls=":", zorder=2) # 实际啮合线 ax.plot([g["B2"][0], g["B1"][0]], [g["B2"][1], g["B1"][1]], color=C_RED, lw=3.6, zorder=4, solid_capstyle="round") for p, lab, dx, dy in [(g["B1"], "$B_1$", 0.25, 0.35), (g["B2"], "$B_2$", -0.9, -0.2), (g["N1"], "$N_1$", -0.15, -1.0), (g["N2"], "$N_2$", 0.25, 0.25)]: ax.plot(*p, "o", color=C_RED if lab.startswith("$B") else C_BLUE, ms=6, zorder=5) ax.text(p[0] + dx, p[1] + dy, lab, color=C_RED if lab.startswith("$B") else C_BLUE, fontsize=14) ax.plot(*g["P"], "o", color=C_MAIN, ms=6, zorder=5) ax.text(g["P"][0] + 0.25, g["P"][1] - 0.2, "P", fontsize=14) ax.text(g["P"][0] - 0.3, -6.2, "节圆", color=C_ORANGE, fontsize=12) ax.text(12.1, 4.4, "实际啮合线 $B_1B_2$", color=C_RED, fontsize=12.5) ax.text(g["P"][0] - 0.6, -6.3, "节圆", color=C_ORANGE, fontsize=12) note(ax, 5.7, 12.7, "理论啮合线 $N_1N_2$(灰虚线)\n" "实际啮合线 $B_1B_2\\subset N_1N_2$(红粗线)\n" "连续传动条件:$B_1B_2\\geq p_b$", fs=11) ax.set_xlim(5.4, 14.6) ax.set_ylim(-7.4, 13.1) save(fig, "fig05_mesh_line.png") # ===================================================================== # 图6 重合度与单/双齿啮合区 # ===================================================================== def fig06(): eps = 1.45 pb = 1.0 L = eps * pb x0 = 0.0 xB2, xB1 = x0, x0 + L xB3, xB4 = x0 + (eps - 1) * pb, x0 + pb y = 0.0 fig, ax = new_ax(8.6, 3.4) ax.add_patch(plt.Rectangle((xB2, y - 0.16), xB3 - xB2, 0.32, facecolor="#fde3d6", edgecolor="none")) ax.add_patch(plt.Rectangle((xB4, y - 0.16), xB1 - xB4, 0.32, facecolor="#fde3d6", edgecolor="none")) ax.add_patch(plt.Rectangle((xB3, y - 0.16), xB4 - xB3, 0.32, facecolor="#d9ecf7", edgecolor="none")) ax.plot([xB2, xB1], [y, y], color=C_MAIN, lw=2.0) for xp, lab in [(xB2, "$B_2$"), (xB3, "$B_3$"), (xB4, "$B_4$"), (xB1, "$B_1$")]: ax.plot([xp, xp], [-0.5, 0.5], color=C_MAIN, lw=1.4) ax.text(xp, 0.62, lab, ha="center", fontsize=14) for xm, sym in [((xB2 + xB3) / 2, "①"), ((xB3 + xB4) / 2, "②"), ((xB4 + xB1) / 2, "③")]: ax.text(xm, -0.40, sym, ha="center", va="top", fontsize=13) ax.annotate("", xy=(xB2 + pb, 1.0), xytext=(xB2, 1.0), arrowprops=dict(arrowstyle="<->", color=C_GREEN, lw=1.3)) ax.text(xB2 + pb / 2, 1.08, "$p_b$", ha="center", color=C_GREEN, fontsize=13) ax.annotate("", xy=(xB2, 1.6), xytext=(xB1, 1.6), arrowprops=dict(arrowstyle="<->", color=C_RED, lw=1.5)) ax.text((xB2 + xB1) / 2, 1.70, r"$B_1B_2=\varepsilon_\alpha p_b=%.2fp_b$" % eps, ha="center", color=C_RED, fontsize=13) note(ax, xB2 - 0.15, -1.30, r"①③ 双齿区:$L_2=2(\varepsilon_\alpha-1)p_b=%.2fp_b$" % (2 * (eps - 1)) + "\n" + r"② 单齿区:$L_1=(2-\varepsilon_\alpha)p_b=%.2fp_b$" % (2 - eps), fs=11) ax.set_xlim(xB2 - 0.7, xB1 + 0.7) ax.set_ylim(-2.6, 2.2) save(fig, "fig06_contact_ratio.png") # ===================================================================== # 图7 根切(齿条刀具展成 + 摆线包络) # ===================================================================== def fig07(): m, z = 1.0, 10 ad = np.radians(20) ha, c = 1.0, 0.25 r = m * z / 2 rb = r * np.cos(ad) ra = r + ha * m rf = r - (ha + c) * m ha_t = (ha + c) * m w_pitch = np.pi * m / 4 w_tip = w_pitch - ha_t * np.tan(ad) fig, ax = new_ax(7.8, 6.2) ax.add_patch(Polygon(gear_profile(z, m), closed=True, facecolor="#f7f7f7", edgecolor=C_MAIN, lw=1.3, zorder=2)) ax.plot(*arc(0, 0, rb, 0, 360), color=C_BLUE, lw=1.2, zorder=3) ax.plot(*arc(0, 0, r, 0, 360), color=C_ORANGE, lw=1.1, ls="-.", zorder=3) # 滚刀齿条(齿顶朝下):仅画两个刀齿 top = r + ha for xoff in (0.0, np.pi): tooth = np.array([(xoff - w_pitch - ha * np.tan(ad), top), (xoff + w_pitch + ha * np.tan(ad), top), (xoff + w_tip, r - ha_t), (xoff - w_tip, r - ha_t)]) ax.add_patch(Polygon(tooth, closed=True, facecolor="#eaeaea", edgecolor=C_GRAY, lw=1.2, zorder=5)) # 摆线包络(齿顶圆角切出的齿根过渡曲线) phis = np.linspace(-0.62, 0.62, 600) for k in (-1, 0, 1): for sgn in (+1, -1): xi0 = sgn * w_tip + k * np.pi * m Gx = np.cos(phis) * (xi0 - r * phis) + np.sin(phis) * (r - ha_t) Gy = -np.sin(phis) * (xi0 - r * phis) + np.cos(phis) * (r - ha_t) ax.plot(Gx, Gy, color=C_RED, lw=1.3, ls="--", zorder=6) # 啮合线、N1、B2 u = np.array([np.cos(ad), -np.sin(ad)]) P = np.array([0.0, r]) sN1 = np.dot(-P, u) N1 = P + sN1 * u sB2 = (rf - r) / u[1] B2 = P + sB2 * u L = np.linspace(-1.5, 6.0, 2) ax.plot(P[0] + L * u[0], P[1] + L * u[1], color=C_GREEN, lw=1.6, ls=":", zorder=4) ax.plot(*N1, "o", color=C_BLUE, ms=6, zorder=7) ax.text(N1[0] + 0.05, N1[1] + 0.55, "$N_1$", color=C_BLUE, fontsize=13) ax.plot(*B2, "o", color=C_RED, ms=6, zorder=7) ax.text(B2[0] + 0.28, B2[1] + 0.15, "$B_2$", color=C_RED, fontsize=13) ax.plot(*P, "o", color=C_MAIN, ms=6, zorder=7) ax.text(P[0] - 0.7, P[1] - 0.1, "$P$", fontsize=13) ax.plot(0, 0, "k+", ms=8) note(ax, -6.6, 11.7, "红色虚线:齿条刀齿顶圆角切出的齿根过渡曲线\n" r"$z=10PN_1$)→ 齿根被多切去一块 = 根切", fs=10.5) ax.text(4.3, 6.3, "齿条刀具", color=C_GRAY, fontsize=11.5) ax.set_xlim(-6.8, 6.8) ax.set_ylim(-6.6, 12.1) save(fig, "fig07_undercut.png") # ===================================================================== # 图8 变位齿轮齿形对比(同一齿位叠加) # ===================================================================== def fig08(): z, m = 18, 1.0 al = np.radians(20) r = m * z / 2 rb = r * np.cos(al) fig, ax = new_ax(7.8, 5.6) ax.plot(*arc(0, 0, rb, -60, 60), color=C_BLUE, lw=1.3, ls="--", zorder=2) ax.plot(*arc(0, 0, r, -45, 45), color=C_ORANGE, lw=1.5, ls="-.", zorder=2) specs = [(-0.6, C_GREEN, "负变位 $x=-0.6$"), (0.0, C_MAIN, "标准 $x=0$"), (0.6, C_RED, "正变位 $x=+0.6$")] for x, col, lab in specs: p = gear_profile(z, m, x=x, one_tooth=0) ax.plot(p[:, 0], p[:, 1], color=col, lw=1.9, label=lab, zorder=3) ax.plot(0, 0, "k+", ms=9) ax.annotate("", xy=(r * np.cos(np.radians(6)), r * np.sin(np.radians(6))), xytext=(r * np.cos(np.radians(-6)), r * np.sin(np.radians(-6))), arrowprops=dict(arrowstyle="<->", color=C_PURPLE, lw=1.3)) ax.text(9.3, -2.7, "分度圆齿厚 $s$", color=C_PURPLE, fontsize=11.5) note(ax, -6.6, 5.2, "同一个基圆 → 同一条渐开线的不同段\n" r"$s=\dfrac{\pi m}{2}+2xm\tan\alpha$" "\n" "正变位:齿厚增宽、齿槽变窄、齿顶高增大\n" "负变位:齿厚变窄、齿槽变宽、齿顶高减小", fs=11) ax.legend(loc="lower left", fontsize=11, framealpha=0.95) ax.set_xlim(-6.8, 11.8) ax.set_ylim(-4.2, 5.6) save(fig, "fig08_modification.png") # ===================================================================== # 图9 斜齿轮:螺旋角与法面/端面参数 # ===================================================================== def fig09(): fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(9.8, 4.6)) ax1, ax2 = axes for ax in axes: ax.set_aspect("equal") ax.axis("off") R, H = 1.0, 2.4 ax1.plot(R * np.cos(np.linspace(0, 2 * np.pi, 240)), 0.22 * np.sin(np.linspace(0, 2 * np.pi, 240)) + H / 2, color=C_MAIN, lw=1.2) ax1.plot(R * np.cos(np.linspace(0, 2 * np.pi, 240)), 0.22 * np.sin(np.linspace(0, 2 * np.pi, 240)) - H / 2, color=C_MAIN, lw=1.2) ax1.plot([R, R], [-H / 2, H / 2], color=C_MAIN, lw=1.2) ax1.plot([-R, -R], [-H / 2, H / 2], color=C_MAIN, lw=1.2) tt = np.linspace(-np.pi / 2, 3 * np.pi / 2, 400) hx = R * np.cos(tt) hy = -H / 2 + H * (tt + np.pi / 2) / (2 * np.pi) msk = (hy >= -H / 2 - 1e-9) & (hy <= H / 2 + 1e-9) ax1.plot(hx[msk], hy[msk], color=C_BLUE, lw=2.4) ax1.plot([0, 0], [-H / 2, H / 2], color=C_GRAY, lw=1.0, ls="--") ax1.text(0.12, H / 2 + 0.18, "分度圆柱", fontsize=11) ax1.text(-0.15, -H / 2 - 0.45, "螺旋线", color=C_BLUE, fontsize=11) ax1.set_title("(a) 分度圆柱面上的螺旋线", fontsize=11.5) ax1.set_xlim(-1.8, 1.9) ax1.set_ylim(-H / 2 - 0.8, H / 2 + 0.7) beta = np.radians(20) pd = 3.2 H2 = pd / np.tan(beta) ax2.plot([0, pd, pd, 0, 0], [0, 0, H2, H2, 0], color=C_MAIN, lw=1.4) ax.plot([0, pd], [0, H2], color=C_BLUE, lw=2.4) ax.text(pd * 0.5, -0.55, r"$\pi d$", color=C_MAIN, fontsize=13, ha="center") ax.text(pd * 0.5, H2 + 0.16, r"$l$", color=C_MAIN, fontsize=13, ha="center") ax2.add_patch(Arc((0, 0), 2.4, 2.4, theta1=0, theta2=np.degrees(beta), color=C_PURPLE, lw=1.6)) ax2.text(1.28, 0.52, r"$\beta$", color=C_PURPLE, fontsize=14) Pn = np.array([0.7, 0.7 * np.tan(beta)]) ax2.plot([Pn[0], Pn[0] + 0.85 * np.cos(beta + np.pi / 2)], [Pn[1], Pn[1] + 0.85 * np.sin(beta + np.pi / 2)], color=C_RED, lw=3.2) ax2.text(0.28, 1.16, r"$p_n$", color=C_RED, fontsize=13) ax2.plot([Pn[0], Pn[0] + 0.95], [Pn[1], Pn[1]], color=C_GREEN, lw=3.2) ax2.text(Pn[0] + 0.40, Pn[1] - 0.42, r"$p_t$", color=C_GREEN, fontsize=13) ax2.text(1.05, H2 * 0.62, r"$p_n=p_t\cos\beta$" "\n" r"$m_n=m_t\cos\beta$" "\n" r"$\tan\alpha_n=\tan\alpha_t\cos\beta$", fontsize=12.5, va="center") ax2.set_title("(b) 分度圆柱展开图(法面 / 端面参数)", fontsize=11.5) ax2.set_xlim(-0.5, pd + 1.8) ax2.set_ylim(-0.95, H2 + 0.9) fig.tight_layout() save(fig, "fig09_helical.png") # ===================================================================== # 图10 直齿锥齿轮:分度圆锥 / 背锥 / 当量齿轮 # ===================================================================== def fig10(): fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(10.0, 4.8)) ax1, ax2 = axes for ax in axes: ax.set_aspect("equal") ax.axis("off") d1, d2 = np.radians(35), np.radians(55) R = 4.0 C = R * np.array([np.cos(d1), np.sin(d1)]) ax1.plot([0, R + 0.6], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--") ax1.plot([0, 0], [0, R + 0.6], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--") ax1.add_patch(Polygon(np.array([[0, 0], [R * np.cos(d1), R * np.sin(d1)], [R * np.cos(d1), -R * np.sin(d1)]]), closed=True, facecolor="#eaf2fb", edgecolor=C_BLUE, lw=1.5)) ax1.add_patch(Polygon(np.array([[0, 0], [R * np.sin(d2), R * np.cos(d2)], [-R * np.sin(d2), R * np.cos(d2)]]), closed=True, facecolor="#fdeee6", edgecolor=C_ORANGE, lw=1.5)) ax1.plot([0, C[0]], [0, C[1]], color=C_RED, lw=2.2) ax1.text(2.05, 1.0, r"$R$", color=C_RED, fontsize=13) ax1.add_patch(Arc((0, 0), 2.2, 2.2, theta1=0, theta2=35, color=C_BLUE, lw=1.4)) ax1.text(1.30, 0.20, r"$\delta_1$", color=C_BLUE, fontsize=13) ax1.add_patch(Arc((0, 0), 3.2, 3.2, theta1=35, theta2=90, color=C_ORANGE, lw=1.4)) ax1.text(0.42, 1.55, r"$\delta_2$", color=C_ORANGE, fontsize=13) ax1.text(4.55, 0.30, r"$\Sigma=\delta_1+\delta_2=90^\circ$", fontsize=12) ax1.text(2.35, -2.35, "分度圆锥", color=C_BLUE, fontsize=11) ax1.set_title("(a) 轴交角 90° 的分度圆锥", fontsize=11.5) ax1.set_xlim(-2.6, 6.9) ax1.set_ylim(-3.2, 5.0) # (b) 背锥 → 当量齿轮 L = 4.0 Cp = L * np.array([np.cos(d1), np.sin(d1)]) Ov = np.array([L / np.cos(d1), 0.0]) rv = np.linalg.norm(Cp - Ov) ax2.plot([0, L + 1.2], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--") ax2.plot([0, Cp[0]], [0, Cp[1]], color=C_RED, lw=1.8) ax2.text(1.35, 1.15, "分度圆锥", color=C_RED, fontsize=11) ax2.add_patch(Arc((0, 0), 2.4, 2.4, theta1=0, theta2=35, color=C_BLUE, lw=1.3)) ax2.text(1.40, 0.22, r"$\delta$", color=C_BLUE, fontsize=13) ax2.plot([Cp[0], Ov[0]], [Cp[1], 0], color=C_PURPLE, lw=2.0) ax2.text(Ov[0] - 0.1, -0.62, "$O_v$", color=C_PURPLE, fontsize=12, ha="right") ax2.text((Cp[0] + Ov[0]) / 2 + 0.1, Cp[1] / 2 + 0.25, "背锥", color=C_PURPLE, fontsize=11, rotation=-33) ax2.add_patch(Arc(Ov, 2 * rv, 2 * rv, theta1=120, theta2=168, color=C_BLUE, lw=1.6, ls="--")) ax2.plot(*Cp, "o", color=C_MAIN, ms=5) ax2.text(Ov[0] - rv - 0.2, rv * 0.72, r"$r_v$", color=C_BLUE, fontsize=13) note(ax2, -0.3, 4.9, "把球面齿形向背锥投影并展直\n→ 当量齿轮(齿形相当)\n" r"$z_v=\dfrac{z}{\cos\delta}$", fs=11) ax2.set_title("(b) 背锥与当量齿轮", fontsize=11.5) ax2.set_xlim(-1.6, 7.2) ax2.set_ylim(-1.6, 5.6) fig.tight_layout() save(fig, "fig10_bevel.png") # ===================================================================== # 图11 蜗杆机构 # ===================================================================== def fig11(): fig, ax = new_ax(9.4, 5.0) x0, x1, Rw = -3.0, 3.8, 0.75 ax.plot([x0, x1], [Rw, Rw], color=C_MAIN, lw=1.2) ax.plot([x0, x1], [-Rw, -Rw], color=C_MAIN, lw=1.2) for xe in [x0, x1]: ell = np.linspace(-np.pi / 2, np.pi / 2, 120) ax.plot(np.full_like(ell, xe), Rw * np.sin(ell), color=C_MAIN, lw=1.1) tt = np.linspace(0, 4 * np.pi, 500) hx = np.linspace(x0, x1, 500) ax.plot(hx, Rw * np.cos(tt), color=C_BLUE, lw=1.9) ax.plot([x0, x1], [0, 0], color=C_GRAY, lw=0.8, ls="--") cx, cy, rw = 1.5, 0.0, 1.95 ax.plot(*arc(cx, cy, rw, 0, 360), color=C_ORANGE, lw=1.6, ls="--") for i in range(24): a = 2 * np.pi * i / 24 ax.plot([cx + rw * np.cos(a), cx + (rw + 0.22) * np.cos(a)], [cy + rw * np.sin(a), cy + (rw + 0.22) * np.sin(a)], color=C_ORANGE, lw=1.2) ax.plot([cx, cx], [cy - rw - 0.7, cy + rw + 0.7], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--") ax.text(cx + 0.95, cy + rw + 0.35, "蜗轮", color=C_ORANGE, fontsize=12, ha="center") ax.text(x0, Rw + 0.75, "蜗杆", color=C_BLUE, fontsize=12) ax.annotate("", xy=(x1 + 1.0, 0), xytext=(x1 + 0.15, 0), arrowprops=dict(arrowstyle="->", color=C_MAIN, lw=1.4)) ax.text(x1 + 0.25, 0.18, r"$\omega_1$", fontsize=12) ax.annotate("", xy=(cx, cy - rw - 1.05), xytext=(cx, cy - rw + 0.05), arrowprops=dict(arrowstyle="->", color=C_MAIN, lw=1.4)) ax.text(cx + 0.18, cy - rw - 1.35, r"$\omega_2$", fontsize=12) # 导程角 γ1 小图 bx, by, s = -5.2, 0.9, 1.15 ax.plot([bx, bx + s], [by, by], color=C_MAIN, lw=1.1) ax.plot([bx, bx + s * np.cos(np.radians(-54))], [by, by + s * np.sin(np.radians(-54))], color=C_PURPLE, lw=1.5) ax.add_patch(Arc((bx, by), 1.3, 1.3, theta1=-54, theta2=0, color=C_PURPLE, lw=1.2)) ax.text(bx + 0.80, by - 0.08, r"$\gamma_1$", color=C_PURPLE, fontsize=12) ax.text(bx, by + 0.60, "导程角", color=C_PURPLE, fontsize=10.5) note(ax, -5.4, 4.3, "交错角 $\\Sigma=90^\\circ$;传动比 " r"$i=\dfrac{\omega_1}{\omega_2}=\dfrac{z_2}{z_1}$($z_1$=蜗杆头数)", fs=11) note(ax, -5.4, -3.7, "正确啮合:$m_{x1}=m_{t2}=m$,$\\alpha_{x1}=\\alpha_{t2}=\\alpha$," r"$\gamma_1=\beta_2$" "\n" "阿基米德蜗杆:轴面内齿形为标准齿条\n(主平面内啮合=齿轮齿条啮合)", fs=10.5) ax.set_xlim(-5.6, 5.4) ax.set_ylim(-7.6, 4.7) save(fig, "fig11_worm.png") # ===================================================================== # 图12 轮齿受力分析 # ===================================================================== def fig12(): fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(10.2, 4.8)) ax1, ax2 = axes for ax in axes: ax.set_aspect("equal") ax.axis("off") # (a) 直齿 r = 2.4 al = np.radians(20) ax1.plot(*arc(0, 0, r, -55, 55), color=C_ORANGE, lw=1.5, ls="-.") ax1.plot(0, 0, "ko", ms=5) ax1.text(0.08, -0.38, "$O_1$", fontsize=13) ax1.plot([0, r], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.0, ls="--") ax1.text(r / 2 - 0.35, -0.38, r"$d_1/2$", fontsize=12) P = np.array([r, 0]) Ftv = 3.0 * np.array([0, 1]) Frv = 3.0 * np.tan(al) * np.array([1, 0]) Fnvec = Ftv + Frv ax1.annotate("", xy=P + Ftv, xytext=P, arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_BLUE, lw=2.2)) ax1.annotate("", xy=P + Frv, xytext=P, arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_GREEN, lw=2.2)) ax1.annotate("", xy=P + Fnvec, xytext=P, arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_RED, lw=2.4)) ax1.plot([P[0] + Ftv[0], P[0] + Fnvec[0]], [P[1] + Ftv[1], P[1] + Fnvec[1]], color=C_GRAY, lw=0.9, ls=":") ax1.plot([P[0] + Frv[0], P[0] + Fnvec[0]], [P[1] + Frv[1], P[1] + Fnvec[1]], color=C_GRAY, lw=0.9, ls=":") ax1.text(*(P + Ftv + np.array([-0.15, 0.05])), "$F_t$", color=C_BLUE, fontsize=14) ax1.text(*(P + Frv + np.array([0.08, -0.35])), "$F_r$", color=C_GREEN, fontsize=14) ax1.text(*(P + Fnvec + np.array([0.06, 0.08])), "$F_n$", color=C_RED, fontsize=14) ax1.add_patch(Arc(P, 1.5, 1.5, theta1=70, theta2=90, color=C_PURPLE, lw=1.4)) ax1.text(P[0] - 0.55, P[1] + 0.78, r"$\alpha$", color=C_PURPLE, fontsize=13) ax1.text(-2.9, 4.0, r"$F_t=\dfrac{2T_1}{d_1}$" "\n" r"$F_r=F_t\tan\alpha$" "\n" r"$F_n=\dfrac{F_t}{\cos\alpha}$", fontsize=12.5, va="top") ax1.set_title("(a) 直齿圆柱齿轮", fontsize=11.5) ax1.set_xlim(-3.2, 4.8) ax1.set_ylim(-1.6, 4.4) # (b) 斜齿 bet = np.radians(18) Ft = np.array([3.0, 0.0]) Fa = np.array([0.0, -3.0 * np.tan(bet)]) Fp = Ft + Fa ax2.annotate("", xy=Ft, xytext=(0, 0), arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_BLUE, lw=2.2)) ax2.annotate("", xy=Fa, xytext=(0, 0), arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_ORANGE, lw=2.2)) ax2.annotate("", xy=Fp, xytext=(0, 0), arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_RED, lw=2.4)) ax2.plot([Ft[0], Fp[0]], [Ft[1], Fp[1]], color=C_GRAY, lw=0.9, ls=":") ax2.plot([Fa[0], Fp[0]], [Fa[1], Fp[1]], color=C_GRAY, lw=0.9, ls=":") ax2.text(Ft[0] + 0.06, Ft[1] - 0.4, "$F_t$", color=C_BLUE, fontsize=14) ax2.text(Fa[0] + 0.12, Fa[1] + 0.05, "$F_a$", color=C_ORANGE, fontsize=14) ax2.text(Fp[0] - 0.05, Fp[1] + 0.12, "$F'$", color=C_RED, fontsize=14) ax2.add_patch(Arc((0, 0), 2.2, 2.2, theta1=-np.degrees(bet), theta2=0, color=C_PURPLE, lw=1.3)) ax2.text(1.25, -0.28, r"$\beta$", color=C_PURPLE, fontsize=13) ax2.text(0.05, 2.45, r"$F'=\dfrac{F_t}{\cos\beta}$" "\n" r"$F_a=F_t\tan\beta$" "\n" r"$F_r=F'\tan\alpha_n=\dfrac{F_t\tan\alpha_n}{\cos\beta}$", fontsize=12, va="top") ax2.set_title("(b) 斜齿圆柱齿轮(法向力分解)", fontsize=11.5) ax2.set_xlim(-0.7, 5.2) ax2.set_ylim(-1.5, 2.95) fig.tight_layout() save(fig, "fig12_force.png") if __name__ == "__main__": for f in [fig01, fig02, fig03, fig04, fig05, fig06, fig07, fig08, fig09, fig10, fig11, fig12]: try: f() except Exception as e: import traceback print("FAILED", f.__name__, "->", repr(e)) traceback.print_exc() print("done")