first commit: 机械设计/机械原理考研笔记(齿轮、轮系知识点 + 配图 + 练习 + 考纲对照)

This commit is contained in:
2026-10-13 23:28:48 +08:00
commit 70fb7d59a0
43 changed files with 3378 additions and 0 deletions
+754
View File
@@ -0,0 +1,754 @@
# -*- coding: utf-8 -*-
"""
《知识点-齿轮》配图生成脚本
- 全部为**几何/数学作图**(渐开线方程、齿廓展成、摆线包络、受力分解…),非生成式 AI。
- 参照 matplotlib skill:OO 接口、300 dpi、留白构图、注释框避让、引线标注。
运行:python gen_figures.py → 同目录输出 figXX_*.png
"""
import os
import numpy as np
import matplotlib
matplotlib.use("Agg")
import matplotlib.pyplot as plt
from matplotlib.patches import Polygon, Arc
for fp in [r"C:/Windows/Fonts/simhei.ttf", r"C:/Windows/Fonts/msyh.ttc"]:
if os.path.exists(fp):
try:
matplotlib.font_manager.fontManager.addfont(fp)
except Exception:
pass
plt.rcParams.update({
"font.sans-serif": ["SimHei", "Microsoft YaHei"],
"axes.unicode_minus": False,
"savefig.bbox": "tight",
"figure.facecolor": "white",
"savefig.facecolor": "white",
})
OUT = os.path.dirname(os.path.abspath(__file__))
DPI = 300
C_MAIN = "#1a1a1a"
C_BLUE = "#1f6fb2"
C_RED = "#d62728"
C_GREEN = "#2ca02c"
C_ORANGE = "#e6791b"
C_PURPLE = "#8e44ad"
C_GRAY = "#9a9a9a"
def inv(a):
return np.tan(a) - a
def new_ax(w=7.6, h=5.6):
fig, ax = plt.subplots(figsize=(w, h))
ax.set_aspect("equal")
ax.axis("off")
return fig, ax
def save(fig, name):
fig.savefig(os.path.join(OUT, name), dpi=DPI)
plt.close(fig)
print("saved:", name)
def arc(cx, cy, r, a0, a1, n=240):
t = np.radians(np.linspace(a0, a1, n))
return cx + r * np.cos(t), cy + r * np.sin(t)
def note(ax, x, y, s, fs=11, ha="left", va="top", ec="#d5d5d5", fc="white"):
ax.text(x, y, s, fontsize=fs, ha=ha, va=va, zorder=10, linespacing=1.6,
bbox=dict(boxstyle="round,pad=0.45", fc=fc, ec=ec, alpha=0.96))
# =====================================================================
# 渐开线 / 齿廓 生成
# =====================================================================
def gear_profile(z, m, alpha_deg=20.0, x=0.0, ha_star=1.0, c_star=0.25,
nf=60, one_tooth=None):
"""渐开线直齿圆柱齿轮齿廓点集。one_tooth 指定则只生成单个齿。"""
z = int(round(z))
a = np.radians(alpha_deg)
r = m * z / 2.0
rb = r * np.cos(a)
ra = r + (ha_star + x) * m
rf = r - (ha_star + c_star - x) * m
s = np.pi * m / 2 + 2 * x * m * np.tan(a)
inva = inv(a)
hp = s / (2 * r)
def half_ang(rk):
rk = np.maximum(rk, rb)
ak = np.arccos(np.clip(rb / rk, -1, 1))
return hp - (inv(ak) - inva)
r0 = max(rb, rf)
h0 = float(np.asarray(half_ang(r0)).reshape(()))
hA = float(np.asarray(half_ang(ra)).reshape(()))
idxs = range(z) if one_tooth is None else [one_tooth]
pts = []
for i in idxs:
phi = 2 * np.pi * i / z
pts.append((rf * np.cos(phi - h0), rf * np.sin(phi - h0)))
rk = np.linspace(r0, ra, nf)
ang = phi - half_ang(rk)
pts += list(zip(rk * np.cos(ang), rk * np.sin(ang)))
for aa in np.linspace(phi - hA, phi + hA, 12)[1:]:
pts.append((ra * np.cos(aa), ra * np.sin(aa)))
rk = np.linspace(ra, r0, nf)
ang = phi + half_ang(rk)
pts += list(zip(rk * np.cos(ang), rk * np.sin(ang)))
phin = 2 * np.pi * (i + 1) / z
for aa in np.linspace(phi + h0, phin - h0, 12)[1:]:
pts.append((rf * np.cos(aa), rf * np.sin(aa)))
return np.array(pts)
# =====================================================================
# 图1 渐开线的形成
# =====================================================================
def fig01():
rb = 1.0
ts = np.linspace(0, 1.25, 600)
x = rb * (np.cos(ts) + ts * np.sin(ts))
y = rb * (np.sin(ts) - ts * np.cos(ts))
fig, ax = new_ax(7.6, 5.8)
ax.plot(*arc(0, 0, rb, 0, 360), color=C_MAIN, lw=1.8)
ax.plot(x, y, color=C_BLUE, lw=2.6)
ax.plot(0, 0, "ko", ms=5)
ax.text(0.03, -0.16, "O", fontsize=13)
ax.plot([0, rb], [0, 0], "k--", lw=1.0)
ax.text(rb * 0.45, -0.16, r"$r_b$", fontsize=14)
ax.plot(rb, 0, "o", color=C_RED, ms=6)
ax.text(rb + 0.04, -0.06, "A", color=C_RED, fontsize=13)
t0 = 0.95
Bx, By = rb * np.cos(t0), rb * np.sin(t0)
Kx = rb * (np.cos(t0) + t0 * np.sin(t0))
Ky = rb * (np.sin(t0) - t0 * np.cos(t0))
ax.plot([Bx, Kx], [By, Ky], color=C_GREEN, lw=2.2)
ax.plot([0, Bx], [0, By], "k--", lw=0.9)
ax.plot([0, Kx], [0, Ky], color=C_MAIN, lw=1.0)
ax.plot(Bx, By, "o", color=C_GREEN, ms=6)
ax.text(Bx - 0.02, By + 0.09, "B", color=C_GREEN, fontsize=13)
ax.plot(Kx, Ky, "o", color=C_RED, ms=6)
ax.text(Kx + 0.04, Ky + 0.03, "K", color=C_RED, fontsize=13)
ax.text(Kx * 0.5 + 0.05, Ky * 0.5 + 0.06, r"$r_K$", fontsize=13)
angK = np.degrees(np.arctan2(Ky, Kx))
ax.add_patch(Arc((0, 0), 0.66, 0.66, theta1=0, theta2=angK,
color=C_PURPLE, lw=1.6))
ax.text(0.37, 0.07, r"$\theta_K$", color=C_PURPLE, fontsize=14)
n_ang = np.degrees(np.arctan2(By - Ky, Bx - Kx))
v_ang = np.degrees(np.arctan2(Kx, -Ky))
ax.add_patch(Arc((Kx, Ky), 0.46, 0.46, theta1=min(n_ang, v_ang),
theta2=max(n_ang, v_ang), color=C_ORANGE, lw=1.6))
ax.text(Kx - 0.16, Ky + 0.10, r"$\alpha_K$", color=C_ORANGE, fontsize=14)
ax.text(1.22, 1.18, "渐开线", color=C_BLUE, fontsize=13)
ax.text(0.60, 0.60, "发生线", color=C_GREEN, fontsize=13, rotation=38)
ax.text(-0.98, 0.30, "基圆", color=C_MAIN, fontsize=13)
note(ax, -1.15, -0.55,
"发生线沿基圆纯滚动时,\n其上一点的轨迹即为该基圆的渐开线\n"
r"$\theta_K=\tan\alpha_K-\alpha_K=\mathrm{inv}\,\alpha_K$", fs=10.5)
ax.set_xlim(-1.25, 2.25)
ax.set_ylim(-1.35, 1.75)
save(fig, "fig01_involute_form.png")
# =====================================================================
# 图2 压力角随半径变化
# =====================================================================
def fig02():
rb = 1.0
ts = np.linspace(0, 1.0, 500)
x = rb * (np.cos(ts) + ts * np.sin(ts))
y = rb * (np.sin(ts) - ts * np.cos(ts))
fig, ax = new_ax(7.6, 5.6)
ax.plot(*arc(0, 0, rb, 0, 360), color=C_MAIN, lw=1.8)
ax.plot(x, y, color=C_BLUE, lw=2.6)
ax.plot(0, 0, "ko", ms=5)
ax.text(0.04, -0.17, "O", fontsize=13)
labs = [(0.35, r"$\alpha=19^\circ$", -0.62),
(0.60, r"$\alpha=31^\circ$", 0.0),
(0.85, r"$\alpha=40^\circ$", 0.62)]
for tt, lab, dy in labs:
Bx, By = rb * np.cos(tt), rb * np.sin(tt)
Kx = rb * (np.cos(tt) + tt * np.sin(tt))
Ky = rb * (np.sin(tt) - tt * np.cos(tt))
ax.plot([Bx, Kx], [By, Ky], color=C_GRAY, lw=1.0, ls=":")
ax.plot([0, Kx], [0, Ky], color=C_GRAY, lw=0.8)
ax.plot(Kx, Ky, "o", color=C_RED, ms=5, zorder=5)
ax.annotate(lab, xy=(Kx, Ky), xytext=(1.98, 0.05 + dy), fontsize=11.5,
color=C_ORANGE, va="center",
arrowprops=dict(arrowstyle="-", color=C_ORANGE, lw=0.8, ls=":"))
note(ax, -1.28, 1.62, "齿廓上各点压力角不同:\n"
"基圆上 $\\alpha_b=0$,越远离基圆压力角越大", fs=10.5)
ax.text(-1.05, -0.30, "基圆", color=C_MAIN, fontsize=13)
ax.text(-1.05, -0.50, r"$\alpha_b=0$", color=C_MAIN, fontsize=12)
ax.set_xlim(-1.35, 2.75)
ax.set_ylim(-1.05, 1.95)
save(fig, "fig02_pressure_angle.png")
# =====================================================================
# 图3 齿轮各部分名称(四圆三高)
# =====================================================================
def fig03():
z, m = 18, 1.0
al = np.radians(20)
r = m * z / 2
rb = r * np.cos(al)
ra = r + m
rf = r - 1.25 * m
fig, ax = new_ax(8.2, 6.6)
ax.add_patch(Polygon(gear_profile(z, m), closed=True, facecolor="#eef3f8",
edgecolor=C_MAIN, lw=1.2, zorder=2))
ax.plot(*arc(0, 0, ra, 0, 360), color=C_GREEN, lw=1.5, zorder=3)
ax.plot(*arc(0, 0, r, 0, 360), color=C_ORANGE, lw=1.7, ls="-.", zorder=3)
ax.plot(*arc(0, 0, rb, 0, 360), color=C_BLUE, lw=1.3, zorder=3)
ax.plot(*arc(0, 0, rf, 0, 360), color=C_RED, lw=1.3, ls="--", zorder=3)
ax.plot(0, 0, "k+", ms=9)
# 全齿高 h
ang = np.radians(82)
ce, se = np.cos(ang), np.sin(ang)
ax.annotate("", xy=(ra * ce, ra * se), xytext=(rf * ce, rf * se),
arrowprops=dict(arrowstyle="<->", color=C_MAIN, lw=1.2))
ax.text(ra * ce + 0.55, (ra + rf) / 2 * se - 0.1, r"$h$", fontsize=14)
# 四圆数值
tags = [(ra, C_GREEN, r"$d_a=20$", 90),
(r, C_ORANGE, r"$d=18$", 145),
(rb, C_BLUE, r"$d_b=16.91$", 178),
(rf, C_RED, r"$d_f=15.5$", 212)]
for rad, col, lab, deg in tags:
aa = np.radians(deg)
p0 = np.array([rad * np.cos(aa), rad * np.sin(aa)])
p1 = np.array([(rad + 2.4) * np.cos(aa), (rad + 2.4) * np.sin(aa)])
ax.plot(*p0, "o", color=col, ms=4)
ax.plot([p0[0], p1[0]], [p0[1], p1[1]], color=col, lw=0.9, ls=":")
if abs(deg - 90) < 1:
ax.text(p1[0], p1[1] + 0.35, lab, color=col, fontsize=12, ha="center")
elif deg in (178, 212):
ax.text(p1[0] - 0.25, p1[1], lab, color=col, fontsize=12, ha="right")
else:
ax.text(p1[0] + 0.25, p1[1] + 0.2, lab, color=col, fontsize=12, ha="left")
note(ax, -ra - 3.2, -ra - 0.3,
"四圆:齿顶圆 $d_a$、分度圆 $d$、基圆 $d_b$、齿根圆 $d_f$\n"
"三高:齿顶高 $h_a$、齿根高 $h_f$、全齿高 $h=h_a+h_f$\n"
"齿距 $p=\\pi m$;齿厚 $s=\\pi m/2$;齿槽宽 $e=\\pi m/2$", fs=11.5)
ax.set_xlim(-ra - 3.4, ra + 3.4)
ax.set_ylim(-ra - 3.6, ra + 2.2)
save(fig, "fig03_gear_parts.png")
# =====================================================================
# 图4 齿廓啮合基本定律
# =====================================================================
def mesh_geom(z1, z2, m, alpha_deg=20.0, ha_star=1.0, top=False):
a = np.radians(alpha_deg)
r1, r2 = m * z1 / 2, m * z2 / 2
A = r1 + r2
rb1, rb2 = r1 * np.cos(a), r2 * np.cos(a)
ra1, ra2 = r1 + ha_star * m, r2 + ha_star * m
O1 = np.array([0.0, 0.0])
O2 = np.array([A, 0.0])
P = np.array([r1, 0.0])
d = np.array([np.sin(a), np.cos(a)])
N1 = P + np.dot(O1 - P, d) * d
N2 = P + np.dot(O2 - P, d) * d
sN1, sN2 = np.dot(O1 - P, d), np.dot(O2 - P, d)
def line_circle(c, R):
f = P - c
B = 2 * np.dot(f, d)
C = np.dot(f, f) - R * R
disc = B * B - 4 * C
if disc < 0:
return []
return [(-B - np.sqrt(disc)) / 2, (-B + np.sqrt(disc)) / 2]
def pick(c, R):
cand = [s for s in line_circle(c, R) if min(sN1, sN2) - 1e-9 <= s <= max(sN1, sN2) + 1e-9]
s = cand[0] if cand else line_circle(c, R)[0]
return P + s * d
B1 = pick(O1, ra1)
B2 = pick(O2, ra2)
return dict(r1=r1, r2=r2, A=A, rb1=rb1, rb2=rb2, ra1=ra1, ra2=ra2, O1=O1,
O2=O2, P=P, d=d, N1=N1, N2=N2, B1=B1, B2=B2)
def fig04():
g = mesh_geom(20, 30, 1.0)
r1, r2, A, d = g["r1"], g["r2"], g["A"], g["d"]
fig, ax = new_ax(8.4, 5.8)
ax.plot([-4, A + 4], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--", zorder=1)
ax.plot(*arc(0, 0, r1, -150, 150), color=C_ORANGE, lw=1.5, ls="-.", zorder=2)
ax.plot(*arc(A, 0, r2, 30, 330), color=C_ORANGE, lw=1.5, ls="-.", zorder=2)
ax.plot(*arc(0, 0, g["rb1"], -150, 150), color=C_BLUE, lw=1.2, zorder=2)
ax.plot(*arc(A, 0, g["rb2"], 30, 330), color=C_BLUE, lw=1.2, zorder=2)
L = np.linspace(-4.0, 6.5, 2)
ax.plot(g["N1"][0] + L * d[0], g["N1"][1] + L * d[1], color=C_GREEN, lw=1.9, zorder=3)
for O, N, lab in [(g["O1"], g["N1"], "$N_1$"), (g["O2"], g["N2"], "$N_2$")]:
ax.plot([O[0], N[0]], [O[1], N[1]], color=C_BLUE, lw=0.9, ls=":", zorder=2)
ax.plot(*N, "o", color=C_BLUE, ms=6, zorder=4)
ax.text(g["N1"][0] - 0.4, g["N1"][1] - 1.3, "$N_1$", color=C_BLUE, fontsize=14)
ax.text(g["N2"][0] + 0.3, g["N2"][1] + 0.3, "$N_2$", color=C_BLUE, fontsize=14)
ax.plot(*g["P"], "o", color=C_RED, ms=8, zorder=4)
ax.text(g["P"][0] + 0.3, g["P"][1] - 1.4, "P", color=C_RED, fontsize=15)
for O, lab in [(g["O1"], "$O_1$"), (g["O2"], "$O_2$")]:
ax.plot(*O, "ko", ms=5, zorder=4)
ax.text(O[0] - 0.1, O[1] - 1.4, lab, fontsize=14)
ax.add_patch(Arc((g["P"][0], g["P"][1]), 3.4, 3.4, theta1=90,
theta2=np.degrees(np.arctan2(d[1], d[0])),
color=C_PURPLE, lw=1.6))
ax.text(g["P"][0] - 0.2, g["P"][1] + 2.6, r"$\alpha'$", color=C_PURPLE, fontsize=15)
ax.text(r1 / 2 - 0.2, -2.9, r"$O_1P$", fontsize=13)
ax.text(r1 + r2 / 2 - 0.3, -2.9, r"$O_2P$", fontsize=13)
ax.text(11.6, 1.6, "啮合线 $N_1N_2$", color=C_GREEN, fontsize=12)
ax.text(A / 2 - 3.4, -6.0, "节圆", color=C_ORANGE, fontsize=12)
note(ax, -4.2, 12.4,
"齿廓啮合基本定律\n"
r"$i_{12}=\dfrac{\omega_1}{\omega_2}=\dfrac{O_2P}{O_1P}=$ 常数" "\n"
"过接触点的公法线 $N_1N_2$ 必与连心线交于定点 $P$", fs=11)
ax.set_xlim(-4.5, A + 4.5)
ax.set_ylim(-7.5, 12.8)
save(fig, "fig04_pitch_law.png")
# =====================================================================
# 图5 一对轮齿的啮合过程(实际啮合线 B1B2)
# =====================================================================
def fig05():
g = mesh_geom(20, 30, 1.0)
A, d = g["A"], g["d"]
fig, ax = new_ax(8.6, 7.4)
ax.plot([4, A + 4], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--", zorder=1)
# 齿轮1 弧
ax.plot(*arc(0, 0, g["ra1"], -58, 58), color=C_GREEN, lw=1.3, zorder=2)
ax.plot(*arc(0, 0, g["r1"], -58, 58), color=C_ORANGE, lw=1.3, ls="-.", zorder=2)
ax.plot(*arc(0, 0, g["rb1"], -58, 58), color=C_BLUE, lw=1.1, zorder=2)
# 齿轮2 弧
ax.plot(*arc(A, 0, g["ra2"], 122, 238), color=C_GREEN, lw=1.3, zorder=2)
ax.plot(*arc(A, 0, g["r2"], 122, 238), color=C_ORANGE, lw=1.3, ls="-.", zorder=2)
ax.plot(*arc(A, 0, g["rb2"], 122, 238), color=C_BLUE, lw=1.1, zorder=2)
# 理论啮合线
L = np.linspace(-4.4, 6.6, 2)
ax.plot(g["N1"][0] + L * d[0], g["N1"][1] + L * d[1], color=C_GRAY, lw=1.2,
ls=":", zorder=2)
# 实际啮合线
ax.plot([g["B2"][0], g["B1"][0]], [g["B2"][1], g["B1"][1]], color=C_RED, lw=3.6,
zorder=4, solid_capstyle="round")
for p, lab, dx, dy in [(g["B1"], "$B_1$", 0.25, 0.35),
(g["B2"], "$B_2$", -0.9, -0.2),
(g["N1"], "$N_1$", -0.15, -1.0),
(g["N2"], "$N_2$", 0.25, 0.25)]:
ax.plot(*p, "o", color=C_RED if lab.startswith("$B") else C_BLUE, ms=6, zorder=5)
ax.text(p[0] + dx, p[1] + dy, lab,
color=C_RED if lab.startswith("$B") else C_BLUE, fontsize=14)
ax.plot(*g["P"], "o", color=C_MAIN, ms=6, zorder=5)
ax.text(g["P"][0] + 0.25, g["P"][1] - 0.2, "P", fontsize=14)
ax.text(g["P"][0] - 0.3, -6.2, "节圆", color=C_ORANGE, fontsize=12)
ax.text(12.1, 4.4, "实际啮合线 $B_1B_2$", color=C_RED, fontsize=12.5)
ax.text(g["P"][0] - 0.6, -6.3, "节圆", color=C_ORANGE, fontsize=12)
note(ax, 5.7, 12.7,
"理论啮合线 $N_1N_2$(灰虚线)\n"
"实际啮合线 $B_1B_2\\subset N_1N_2$(红粗线)\n"
"连续传动条件:$B_1B_2\\geq p_b$", fs=11)
ax.set_xlim(5.4, 14.6)
ax.set_ylim(-7.4, 13.1)
save(fig, "fig05_mesh_line.png")
# =====================================================================
# 图6 重合度与单/双齿啮合区
# =====================================================================
def fig06():
eps = 1.45
pb = 1.0
L = eps * pb
x0 = 0.0
xB2, xB1 = x0, x0 + L
xB3, xB4 = x0 + (eps - 1) * pb, x0 + pb
y = 0.0
fig, ax = new_ax(8.6, 3.4)
ax.add_patch(plt.Rectangle((xB2, y - 0.16), xB3 - xB2, 0.32,
facecolor="#fde3d6", edgecolor="none"))
ax.add_patch(plt.Rectangle((xB4, y - 0.16), xB1 - xB4, 0.32,
facecolor="#fde3d6", edgecolor="none"))
ax.add_patch(plt.Rectangle((xB3, y - 0.16), xB4 - xB3, 0.32,
facecolor="#d9ecf7", edgecolor="none"))
ax.plot([xB2, xB1], [y, y], color=C_MAIN, lw=2.0)
for xp, lab in [(xB2, "$B_2$"), (xB3, "$B_3$"), (xB4, "$B_4$"), (xB1, "$B_1$")]:
ax.plot([xp, xp], [-0.5, 0.5], color=C_MAIN, lw=1.4)
ax.text(xp, 0.62, lab, ha="center", fontsize=14)
for xm, sym in [((xB2 + xB3) / 2, "①"), ((xB3 + xB4) / 2, "②"),
((xB4 + xB1) / 2, "③")]:
ax.text(xm, -0.40, sym, ha="center", va="top", fontsize=13)
ax.annotate("", xy=(xB2 + pb, 1.0), xytext=(xB2, 1.0),
arrowprops=dict(arrowstyle="<->", color=C_GREEN, lw=1.3))
ax.text(xB2 + pb / 2, 1.08, "$p_b$", ha="center", color=C_GREEN, fontsize=13)
ax.annotate("", xy=(xB2, 1.6), xytext=(xB1, 1.6),
arrowprops=dict(arrowstyle="<->", color=C_RED, lw=1.5))
ax.text((xB2 + xB1) / 2, 1.70,
r"$B_1B_2=\varepsilon_\alpha p_b=%.2fp_b$" % eps, ha="center",
color=C_RED, fontsize=13)
note(ax, xB2 - 0.15, -1.30,
r"①③ 双齿区:$L_2=2(\varepsilon_\alpha-1)p_b=%.2fp_b$" % (2 * (eps - 1))
+ "\n" + r"② 单齿区:$L_1=(2-\varepsilon_\alpha)p_b=%.2fp_b$" % (2 - eps),
fs=11)
ax.set_xlim(xB2 - 0.7, xB1 + 0.7)
ax.set_ylim(-2.6, 2.2)
save(fig, "fig06_contact_ratio.png")
# =====================================================================
# 图7 根切(齿条刀具展成 + 摆线包络)
# =====================================================================
def fig07():
m, z = 1.0, 10
ad = np.radians(20)
ha, c = 1.0, 0.25
r = m * z / 2
rb = r * np.cos(ad)
ra = r + ha * m
rf = r - (ha + c) * m
ha_t = (ha + c) * m
w_pitch = np.pi * m / 4
w_tip = w_pitch - ha_t * np.tan(ad)
fig, ax = new_ax(7.8, 6.2)
ax.add_patch(Polygon(gear_profile(z, m), closed=True, facecolor="#f7f7f7",
edgecolor=C_MAIN, lw=1.3, zorder=2))
ax.plot(*arc(0, 0, rb, 0, 360), color=C_BLUE, lw=1.2, zorder=3)
ax.plot(*arc(0, 0, r, 0, 360), color=C_ORANGE, lw=1.1, ls="-.", zorder=3)
# 滚刀齿条(齿顶朝下):仅画两个刀齿
top = r + ha
for xoff in (0.0, np.pi):
tooth = np.array([(xoff - w_pitch - ha * np.tan(ad), top),
(xoff + w_pitch + ha * np.tan(ad), top),
(xoff + w_tip, r - ha_t),
(xoff - w_tip, r - ha_t)])
ax.add_patch(Polygon(tooth, closed=True, facecolor="#eaeaea",
edgecolor=C_GRAY, lw=1.2, zorder=5))
# 摆线包络(齿顶圆角切出的齿根过渡曲线)
phis = np.linspace(-0.62, 0.62, 600)
for k in (-1, 0, 1):
for sgn in (+1, -1):
xi0 = sgn * w_tip + k * np.pi * m
Gx = np.cos(phis) * (xi0 - r * phis) + np.sin(phis) * (r - ha_t)
Gy = -np.sin(phis) * (xi0 - r * phis) + np.cos(phis) * (r - ha_t)
ax.plot(Gx, Gy, color=C_RED, lw=1.3, ls="--", zorder=6)
# 啮合线、N1、B2
u = np.array([np.cos(ad), -np.sin(ad)])
P = np.array([0.0, r])
sN1 = np.dot(-P, u)
N1 = P + sN1 * u
sB2 = (rf - r) / u[1]
B2 = P + sB2 * u
L = np.linspace(-1.5, 6.0, 2)
ax.plot(P[0] + L * u[0], P[1] + L * u[1], color=C_GREEN, lw=1.6, ls=":", zorder=4)
ax.plot(*N1, "o", color=C_BLUE, ms=6, zorder=7)
ax.text(N1[0] + 0.05, N1[1] + 0.55, "$N_1$", color=C_BLUE, fontsize=13)
ax.plot(*B2, "o", color=C_RED, ms=6, zorder=7)
ax.text(B2[0] + 0.28, B2[1] + 0.15, "$B_2$", color=C_RED, fontsize=13)
ax.plot(*P, "o", color=C_MAIN, ms=6, zorder=7)
ax.text(P[0] - 0.7, P[1] - 0.1, "$P$", fontsize=13)
ax.plot(0, 0, "k+", ms=8)
note(ax, -6.6, 11.7,
"红色虚线:齿条刀齿顶圆角切出的齿根过渡曲线\n"
r"$z=10<z_{\min}=17$,刀具齿顶越过极限点 $N_1$" "\n"
r"($PB_2>PN_1$)→ 齿根被多切去一块 = 根切", fs=10.5)
ax.text(4.3, 6.3, "齿条刀具", color=C_GRAY, fontsize=11.5)
ax.set_xlim(-6.8, 6.8)
ax.set_ylim(-6.6, 12.1)
save(fig, "fig07_undercut.png")
# =====================================================================
# 图8 变位齿轮齿形对比(同一齿位叠加)
# =====================================================================
def fig08():
z, m = 18, 1.0
al = np.radians(20)
r = m * z / 2
rb = r * np.cos(al)
fig, ax = new_ax(7.8, 5.6)
ax.plot(*arc(0, 0, rb, -60, 60), color=C_BLUE, lw=1.3, ls="--", zorder=2)
ax.plot(*arc(0, 0, r, -45, 45), color=C_ORANGE, lw=1.5, ls="-.", zorder=2)
specs = [(-0.6, C_GREEN, "负变位 $x=-0.6$"), (0.0, C_MAIN, "标准 $x=0$"),
(0.6, C_RED, "正变位 $x=+0.6$")]
for x, col, lab in specs:
p = gear_profile(z, m, x=x, one_tooth=0)
ax.plot(p[:, 0], p[:, 1], color=col, lw=1.9, label=lab, zorder=3)
ax.plot(0, 0, "k+", ms=9)
ax.annotate("", xy=(r * np.cos(np.radians(6)), r * np.sin(np.radians(6))),
xytext=(r * np.cos(np.radians(-6)), r * np.sin(np.radians(-6))),
arrowprops=dict(arrowstyle="<->", color=C_PURPLE, lw=1.3))
ax.text(9.3, -2.7, "分度圆齿厚 $s$", color=C_PURPLE, fontsize=11.5)
note(ax, -6.6, 5.2,
"同一个基圆 → 同一条渐开线的不同段\n"
r"$s=\dfrac{\pi m}{2}+2xm\tan\alpha$" "\n"
"正变位:齿厚增宽、齿槽变窄、齿顶高增大\n"
"负变位:齿厚变窄、齿槽变宽、齿顶高减小", fs=11)
ax.legend(loc="lower left", fontsize=11, framealpha=0.95)
ax.set_xlim(-6.8, 11.8)
ax.set_ylim(-4.2, 5.6)
save(fig, "fig08_modification.png")
# =====================================================================
# 图9 斜齿轮:螺旋角与法面/端面参数
# =====================================================================
def fig09():
fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(9.8, 4.6))
ax1, ax2 = axes
for ax in axes:
ax.set_aspect("equal")
ax.axis("off")
R, H = 1.0, 2.4
ax1.plot(R * np.cos(np.linspace(0, 2 * np.pi, 240)),
0.22 * np.sin(np.linspace(0, 2 * np.pi, 240)) + H / 2,
color=C_MAIN, lw=1.2)
ax1.plot(R * np.cos(np.linspace(0, 2 * np.pi, 240)),
0.22 * np.sin(np.linspace(0, 2 * np.pi, 240)) - H / 2,
color=C_MAIN, lw=1.2)
ax1.plot([R, R], [-H / 2, H / 2], color=C_MAIN, lw=1.2)
ax1.plot([-R, -R], [-H / 2, H / 2], color=C_MAIN, lw=1.2)
tt = np.linspace(-np.pi / 2, 3 * np.pi / 2, 400)
hx = R * np.cos(tt)
hy = -H / 2 + H * (tt + np.pi / 2) / (2 * np.pi)
msk = (hy >= -H / 2 - 1e-9) & (hy <= H / 2 + 1e-9)
ax1.plot(hx[msk], hy[msk], color=C_BLUE, lw=2.4)
ax1.plot([0, 0], [-H / 2, H / 2], color=C_GRAY, lw=1.0, ls="--")
ax1.text(0.12, H / 2 + 0.18, "分度圆柱", fontsize=11)
ax1.text(-0.15, -H / 2 - 0.45, "螺旋线", color=C_BLUE, fontsize=11)
ax1.set_title("(a) 分度圆柱面上的螺旋线", fontsize=11.5)
ax1.set_xlim(-1.8, 1.9)
ax1.set_ylim(-H / 2 - 0.8, H / 2 + 0.7)
beta = np.radians(20)
pd = 3.2
H2 = pd / np.tan(beta)
ax2.plot([0, pd, pd, 0, 0], [0, 0, H2, H2, 0], color=C_MAIN, lw=1.4)
ax.plot([0, pd], [0, H2], color=C_BLUE, lw=2.4)
ax.text(pd * 0.5, -0.55, r"$\pi d$", color=C_MAIN, fontsize=13, ha="center")
ax.text(pd * 0.5, H2 + 0.16, r"$l$", color=C_MAIN, fontsize=13, ha="center")
ax2.add_patch(Arc((0, 0), 2.4, 2.4, theta1=0, theta2=np.degrees(beta),
color=C_PURPLE, lw=1.6))
ax2.text(1.28, 0.52, r"$\beta$", color=C_PURPLE, fontsize=14)
Pn = np.array([0.7, 0.7 * np.tan(beta)])
ax2.plot([Pn[0], Pn[0] + 0.85 * np.cos(beta + np.pi / 2)],
[Pn[1], Pn[1] + 0.85 * np.sin(beta + np.pi / 2)], color=C_RED, lw=3.2)
ax2.text(0.28, 1.16, r"$p_n$", color=C_RED, fontsize=13)
ax2.plot([Pn[0], Pn[0] + 0.95], [Pn[1], Pn[1]], color=C_GREEN, lw=3.2)
ax2.text(Pn[0] + 0.40, Pn[1] - 0.42, r"$p_t$", color=C_GREEN, fontsize=13)
ax2.text(1.05, H2 * 0.62,
r"$p_n=p_t\cos\beta$" "\n"
r"$m_n=m_t\cos\beta$" "\n"
r"$\tan\alpha_n=\tan\alpha_t\cos\beta$",
fontsize=12.5, va="center")
ax2.set_title("(b) 分度圆柱展开图(法面 / 端面参数)", fontsize=11.5)
ax2.set_xlim(-0.5, pd + 1.8)
ax2.set_ylim(-0.95, H2 + 0.9)
fig.tight_layout()
save(fig, "fig09_helical.png")
# =====================================================================
# 图10 直齿锥齿轮:分度圆锥 / 背锥 / 当量齿轮
# =====================================================================
def fig10():
fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(10.0, 4.8))
ax1, ax2 = axes
for ax in axes:
ax.set_aspect("equal")
ax.axis("off")
d1, d2 = np.radians(35), np.radians(55)
R = 4.0
C = R * np.array([np.cos(d1), np.sin(d1)])
ax1.plot([0, R + 0.6], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--")
ax1.plot([0, 0], [0, R + 0.6], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--")
ax1.add_patch(Polygon(np.array([[0, 0], [R * np.cos(d1), R * np.sin(d1)],
[R * np.cos(d1), -R * np.sin(d1)]]),
closed=True, facecolor="#eaf2fb", edgecolor=C_BLUE, lw=1.5))
ax1.add_patch(Polygon(np.array([[0, 0], [R * np.sin(d2), R * np.cos(d2)],
[-R * np.sin(d2), R * np.cos(d2)]]),
closed=True, facecolor="#fdeee6", edgecolor=C_ORANGE, lw=1.5))
ax1.plot([0, C[0]], [0, C[1]], color=C_RED, lw=2.2)
ax1.text(2.05, 1.0, r"$R$", color=C_RED, fontsize=13)
ax1.add_patch(Arc((0, 0), 2.2, 2.2, theta1=0, theta2=35, color=C_BLUE, lw=1.4))
ax1.text(1.30, 0.20, r"$\delta_1$", color=C_BLUE, fontsize=13)
ax1.add_patch(Arc((0, 0), 3.2, 3.2, theta1=35, theta2=90, color=C_ORANGE, lw=1.4))
ax1.text(0.42, 1.55, r"$\delta_2$", color=C_ORANGE, fontsize=13)
ax1.text(4.55, 0.30, r"$\Sigma=\delta_1+\delta_2=90^\circ$", fontsize=12)
ax1.text(2.35, -2.35, "分度圆锥", color=C_BLUE, fontsize=11)
ax1.set_title("(a) 轴交角 90° 的分度圆锥", fontsize=11.5)
ax1.set_xlim(-2.6, 6.9)
ax1.set_ylim(-3.2, 5.0)
# (b) 背锥 → 当量齿轮
L = 4.0
Cp = L * np.array([np.cos(d1), np.sin(d1)])
Ov = np.array([L / np.cos(d1), 0.0])
rv = np.linalg.norm(Cp - Ov)
ax2.plot([0, L + 1.2], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--")
ax2.plot([0, Cp[0]], [0, Cp[1]], color=C_RED, lw=1.8)
ax2.text(1.35, 1.15, "分度圆锥", color=C_RED, fontsize=11)
ax2.add_patch(Arc((0, 0), 2.4, 2.4, theta1=0, theta2=35, color=C_BLUE, lw=1.3))
ax2.text(1.40, 0.22, r"$\delta$", color=C_BLUE, fontsize=13)
ax2.plot([Cp[0], Ov[0]], [Cp[1], 0], color=C_PURPLE, lw=2.0)
ax2.text(Ov[0] - 0.1, -0.62, "$O_v$", color=C_PURPLE, fontsize=12, ha="right")
ax2.text((Cp[0] + Ov[0]) / 2 + 0.1, Cp[1] / 2 + 0.25, "背锥", color=C_PURPLE,
fontsize=11, rotation=-33)
ax2.add_patch(Arc(Ov, 2 * rv, 2 * rv, theta1=120, theta2=168,
color=C_BLUE, lw=1.6, ls="--"))
ax2.plot(*Cp, "o", color=C_MAIN, ms=5)
ax2.text(Ov[0] - rv - 0.2, rv * 0.72, r"$r_v$", color=C_BLUE, fontsize=13)
note(ax2, -0.3, 4.9,
"把球面齿形向背锥投影并展直\n→ 当量齿轮(齿形相当)\n"
r"$z_v=\dfrac{z}{\cos\delta}$", fs=11)
ax2.set_title("(b) 背锥与当量齿轮", fontsize=11.5)
ax2.set_xlim(-1.6, 7.2)
ax2.set_ylim(-1.6, 5.6)
fig.tight_layout()
save(fig, "fig10_bevel.png")
# =====================================================================
# 图11 蜗杆机构
# =====================================================================
def fig11():
fig, ax = new_ax(9.4, 5.0)
x0, x1, Rw = -3.0, 3.8, 0.75
ax.plot([x0, x1], [Rw, Rw], color=C_MAIN, lw=1.2)
ax.plot([x0, x1], [-Rw, -Rw], color=C_MAIN, lw=1.2)
for xe in [x0, x1]:
ell = np.linspace(-np.pi / 2, np.pi / 2, 120)
ax.plot(np.full_like(ell, xe), Rw * np.sin(ell), color=C_MAIN, lw=1.1)
tt = np.linspace(0, 4 * np.pi, 500)
hx = np.linspace(x0, x1, 500)
ax.plot(hx, Rw * np.cos(tt), color=C_BLUE, lw=1.9)
ax.plot([x0, x1], [0, 0], color=C_GRAY, lw=0.8, ls="--")
cx, cy, rw = 1.5, 0.0, 1.95
ax.plot(*arc(cx, cy, rw, 0, 360), color=C_ORANGE, lw=1.6, ls="--")
for i in range(24):
a = 2 * np.pi * i / 24
ax.plot([cx + rw * np.cos(a), cx + (rw + 0.22) * np.cos(a)],
[cy + rw * np.sin(a), cy + (rw + 0.22) * np.sin(a)],
color=C_ORANGE, lw=1.2)
ax.plot([cx, cx], [cy - rw - 0.7, cy + rw + 0.7], color=C_MAIN, lw=1.1, ls="--")
ax.text(cx + 0.95, cy + rw + 0.35, "蜗轮", color=C_ORANGE, fontsize=12,
ha="center")
ax.text(x0, Rw + 0.75, "蜗杆", color=C_BLUE, fontsize=12)
ax.annotate("", xy=(x1 + 1.0, 0), xytext=(x1 + 0.15, 0),
arrowprops=dict(arrowstyle="->", color=C_MAIN, lw=1.4))
ax.text(x1 + 0.25, 0.18, r"$\omega_1$", fontsize=12)
ax.annotate("", xy=(cx, cy - rw - 1.05), xytext=(cx, cy - rw + 0.05),
arrowprops=dict(arrowstyle="->", color=C_MAIN, lw=1.4))
ax.text(cx + 0.18, cy - rw - 1.35, r"$\omega_2$", fontsize=12)
# 导程角 γ1 小图
bx, by, s = -5.2, 0.9, 1.15
ax.plot([bx, bx + s], [by, by], color=C_MAIN, lw=1.1)
ax.plot([bx, bx + s * np.cos(np.radians(-54))],
[by, by + s * np.sin(np.radians(-54))], color=C_PURPLE, lw=1.5)
ax.add_patch(Arc((bx, by), 1.3, 1.3, theta1=-54, theta2=0, color=C_PURPLE, lw=1.2))
ax.text(bx + 0.80, by - 0.08, r"$\gamma_1$", color=C_PURPLE, fontsize=12)
ax.text(bx, by + 0.60, "导程角", color=C_PURPLE, fontsize=10.5)
note(ax, -5.4, 4.3,
"交错角 $\\Sigma=90^\\circ$;传动比 "
r"$i=\dfrac{\omega_1}{\omega_2}=\dfrac{z_2}{z_1}$($z_1$=蜗杆头数)", fs=11)
note(ax, -5.4, -3.7,
"正确啮合:$m_{x1}=m_{t2}=m$,$\\alpha_{x1}=\\alpha_{t2}=\\alpha$,"
r"$\gamma_1=\beta_2$" "\n"
"阿基米德蜗杆:轴面内齿形为标准齿条\n(主平面内啮合=齿轮齿条啮合)", fs=10.5)
ax.set_xlim(-5.6, 5.4)
ax.set_ylim(-7.6, 4.7)
save(fig, "fig11_worm.png")
# =====================================================================
# 图12 轮齿受力分析
# =====================================================================
def fig12():
fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(10.2, 4.8))
ax1, ax2 = axes
for ax in axes:
ax.set_aspect("equal")
ax.axis("off")
# (a) 直齿
r = 2.4
al = np.radians(20)
ax1.plot(*arc(0, 0, r, -55, 55), color=C_ORANGE, lw=1.5, ls="-.")
ax1.plot(0, 0, "ko", ms=5)
ax1.text(0.08, -0.38, "$O_1$", fontsize=13)
ax1.plot([0, r], [0, 0], color=C_MAIN, lw=1.0, ls="--")
ax1.text(r / 2 - 0.35, -0.38, r"$d_1/2$", fontsize=12)
P = np.array([r, 0])
Ftv = 3.0 * np.array([0, 1])
Frv = 3.0 * np.tan(al) * np.array([1, 0])
Fnvec = Ftv + Frv
ax1.annotate("", xy=P + Ftv, xytext=P,
arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_BLUE, lw=2.2))
ax1.annotate("", xy=P + Frv, xytext=P,
arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_GREEN, lw=2.2))
ax1.annotate("", xy=P + Fnvec, xytext=P,
arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_RED, lw=2.4))
ax1.plot([P[0] + Ftv[0], P[0] + Fnvec[0]], [P[1] + Ftv[1], P[1] + Fnvec[1]],
color=C_GRAY, lw=0.9, ls=":")
ax1.plot([P[0] + Frv[0], P[0] + Fnvec[0]], [P[1] + Frv[1], P[1] + Fnvec[1]],
color=C_GRAY, lw=0.9, ls=":")
ax1.text(*(P + Ftv + np.array([-0.15, 0.05])), "$F_t$", color=C_BLUE, fontsize=14)
ax1.text(*(P + Frv + np.array([0.08, -0.35])), "$F_r$", color=C_GREEN, fontsize=14)
ax1.text(*(P + Fnvec + np.array([0.06, 0.08])), "$F_n$", color=C_RED, fontsize=14)
ax1.add_patch(Arc(P, 1.5, 1.5, theta1=70, theta2=90, color=C_PURPLE, lw=1.4))
ax1.text(P[0] - 0.55, P[1] + 0.78, r"$\alpha$", color=C_PURPLE, fontsize=13)
ax1.text(-2.9, 4.0,
r"$F_t=\dfrac{2T_1}{d_1}$" "\n" r"$F_r=F_t\tan\alpha$" "\n"
r"$F_n=\dfrac{F_t}{\cos\alpha}$", fontsize=12.5, va="top")
ax1.set_title("(a) 直齿圆柱齿轮", fontsize=11.5)
ax1.set_xlim(-3.2, 4.8)
ax1.set_ylim(-1.6, 4.4)
# (b) 斜齿
bet = np.radians(18)
Ft = np.array([3.0, 0.0])
Fa = np.array([0.0, -3.0 * np.tan(bet)])
Fp = Ft + Fa
ax2.annotate("", xy=Ft, xytext=(0, 0),
arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_BLUE, lw=2.2))
ax2.annotate("", xy=Fa, xytext=(0, 0),
arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_ORANGE, lw=2.2))
ax2.annotate("", xy=Fp, xytext=(0, 0),
arrowprops=dict(arrowstyle="-|>", color=C_RED, lw=2.4))
ax2.plot([Ft[0], Fp[0]], [Ft[1], Fp[1]], color=C_GRAY, lw=0.9, ls=":")
ax2.plot([Fa[0], Fp[0]], [Fa[1], Fp[1]], color=C_GRAY, lw=0.9, ls=":")
ax2.text(Ft[0] + 0.06, Ft[1] - 0.4, "$F_t$", color=C_BLUE, fontsize=14)
ax2.text(Fa[0] + 0.12, Fa[1] + 0.05, "$F_a$", color=C_ORANGE, fontsize=14)
ax2.text(Fp[0] - 0.05, Fp[1] + 0.12, "$F'$", color=C_RED, fontsize=14)
ax2.add_patch(Arc((0, 0), 2.2, 2.2, theta1=-np.degrees(bet), theta2=0,
color=C_PURPLE, lw=1.3))
ax2.text(1.25, -0.28, r"$\beta$", color=C_PURPLE, fontsize=13)
ax2.text(0.05, 2.45,
r"$F'=\dfrac{F_t}{\cos\beta}$" "\n" r"$F_a=F_t\tan\beta$" "\n"
r"$F_r=F'\tan\alpha_n=\dfrac{F_t\tan\alpha_n}{\cos\beta}$",
fontsize=12, va="top")
ax2.set_title("(b) 斜齿圆柱齿轮(法向力分解)", fontsize=11.5)
ax2.set_xlim(-0.7, 5.2)
ax2.set_ylim(-1.5, 2.95)
fig.tight_layout()
save(fig, "fig12_force.png")
if __name__ == "__main__":
for f in [fig01, fig02, fig03, fig04, fig05, fig06, fig07, fig08,
fig09, fig10, fig11, fig12]:
try:
f()
except Exception as e:
import traceback
print("FAILED", f.__name__, "->", repr(e))
traceback.print_exc()
print("done")