Files
MathNotesVersion1/公式笔记/高等数学/Ch04_不定积分/题型6_可化为有理函数的积分.md
T
2026-10-04 11:44:56 +08:00

4.9 KiB
Raw Blame History

题型六:可化为有理函数的积分

识别特征

  • 被积函数由 $\sin x$、\cos x 经四则运算构成(三角有理式)
  • 被积函数含根式 \sqrt[n]{ax+b} 或 $\sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}}$(无理函数)
  • 上述情形用换元法化为一元有理函数后再积分

解题流程

flowchart TD
    A[可化为有理函数的积分] --> B{被积函数类型?}
    B -->|三角有理式| C{分析奇偶性}
    B -->|无理根式| D{根式形式?}
    C -->|关于 sin x 为奇| E[t = cos x]
    C -->|关于 cos x 为奇| F[t = sin x]
    C -->|关于 sin x,cos x 为偶| G[t = tan x]
    C -->|无以上特征| H[t = tan⁡x/2⁡ 万能代换]
    D -->|ⁿ√⁡ax+b⁡| I[t = ⁿ√⁡ax+b⁡]
    D -->|多种根次| J[t = ᵏ√⁡ax+b⁡, k = LCM]
    E --> K[化为 t 的有理函数]
    F --> K
    G --> K
    H --> K
    I --> K
    J --> K
    K --> L[有理函数积分 → 题型5]

通法步骤

一、三角有理式 \int R(\sin x, \cos x)\,dx

优先检查特殊情形(计算量远小于万能代换):

条件 代换 dx 转换
R(-\sin x, \cos x) = -R(\sin x, \cos x) t = \cos x dt = -\sin x\,dx
R(\sin x, -\cos x) = -R(\sin x, \cos x) t = \sin x dt = \cos x\,dx
R(-\sin x, -\cos x) = R(\sin x, \cos x) t = \tan x dx = \frac{dt}{1+t^2}

万能代换(兜底方案):t = \tan\frac{x}{2}

\sin x = \frac{2t}{1+t^2},\quad \cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2},\quad dx = \frac{2}{1+t^2}dt

特例速记:

  • \int \frac{dx}{\sin x} = \ln|\csc x - \cot x| + C
  • \int \frac{dx}{\cos x} = \ln|\sec x + \tan x| + C
  • \int \frac{dx}{1+\cos x} = \tan\frac{x}{2} + C
  • \int \frac{dx}{1+\sin x} = \tan\left(\frac{x}{2} - \frac{\pi}{4}\right) + C

二、简单无理函数的积分

被积函数含 代换 目的
\sqrt[n]{ax+b} t = \sqrt[n]{ax+b} $x = \frac{t^n-b}{a}$,dx = \frac{n}{a}t^{n-1}dt
\sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}} t = \sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}} 解出 x 为 t 的有理函数
含多种根次 \sqrt[p]{ax+b} 和 \sqrt[q]{ax+b} $t = \sqrt[k]{ax+b}$,k = \operatorname{lcm}(p,q) 统一根次

常见陷阱

  • 三角有理式上来就用万能代换:应先检查三种特殊奇偶性
  • 万能代换后 t = \tan\frac{x}{2} 的 dx 转换忘写 \frac{2}{1+t^2}
  • 无理函数代换后忘了 dx 的转换
  • 特殊代换判断错误:R(-\sin x, \cos x) = R(\sin x, \cos x) 表示关于 \sin x 为偶函数,不能用 t = \cos x

经典母题

题目1(三角有理式 — 使用 $t = \cos x$):\displaystyle\int \frac{\sin^3 x}{2+\cos x}\,dx

解析:关于 \sin x 为奇函数($\sin^3(-x) = -\sin^3 x$),且分子可提一个 $\sin x$。

令 $t = \cos x$,$dt = -\sin x,dx$,\sin^2 x = 1-t^2

$$\begin{aligned} \int \frac{\sin^3 x}{2+\cos x},dx &= \int \frac{\sin^2 x \cdot \sin x}{2+\cos x},dx = \int \frac{(1-t^2)(-dt)}{2+t} \ &= \int \frac{t^2-1}{t+2},dt = \int\left(t-2+\frac{3}{t+2}\right)dt \ &= \frac{t^2}{2} - 2t + 3\ln|t+2| + C \ &= \frac{\cos^2 x}{2} - 2\cos x + 3\ln(2+\cos x) + C \end{aligned}$$

题目2(三角有理式 — 使用 $t = \tan x$):\displaystyle\int \frac{dx}{1+\sin^2 x}

解析:$R(-\sin x, -\cos x) = R(\sin x, \cos x)$,关于二者为偶函数。分子分母同除 $\cos^2 x$:

令 $t = \tan x$,$dx = \frac{dt}{1+t^2}$,\sin^2 x = \frac{t^2}{1+t^2}

$$\begin{aligned} \int \frac{dx}{1+\sin^2 x} &= \int \frac{dx}{\cos^2 x + \sin^2 x + \sin^2 x} \quad\text{(小心!不能直接代)}\ &= \int \frac{dx}{\cos^2 x + 2\sin^2 x} = \int \frac{\sec^2 x,dx}{1+2\tan^2 x} = \int \frac{dt}{1+2t^2} \ &= \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan(\sqrt{2}t) + C = \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan(\sqrt{2}\tan x) + C \end{aligned}$$

题目3(无理函数):\displaystyle\int \frac{dx}{\sqrt{x} + \sqrt[3]{x}}

解析:含 \sqrt{x} 和 $\sqrt[3]{x}$,最小公倍数 $k = \operatorname{lcm}(2,3) = 6$。令 $t = x^{1/6}$,$x = t^6$,dx = 6t^5dt

$$\begin{aligned} \int \frac{dx}{\sqrt{x} + \sqrt[3]{x}} &= \int \frac{6t^5,dt}{t^3 + t^2} = 6\int \frac{t^3}{t+1},dt \ &= 6\int\left(t^2 - t + 1 - \frac{1}{t+1}\right)dt \ &= 6\left(\frac{t^3}{3} - \frac{t^2}{2} + t - \ln|t+1|\right) + C \ &= 2\sqrt{x} - 3\sqrt[3]{x} + 6\sqrt[6]{x} - 6\ln(\sqrt[6]{x}+1) + C \end{aligned}$$

题目4(万能代换 — 兜底):\displaystyle\int \frac{dx}{3+\cos x}

解析:无特殊奇偶性,直接用万能代换。令 $t = \tan\frac{x}{2}$:

\cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2},\quad dx = \frac{2}{1+t^2}dt

$$\begin{aligned} \int \frac{dx}{3+\cos x} &= \int \frac{\frac{2}{1+t^2}}{3 + \frac{1-t^2}{1+t^2}},dt = \int \frac{2}{3(1+t^2) + (1-t^2)},dt \ &= \int \frac{2}{2t^2 + 4},dt = \int \frac{1}{t^2+2},dt \ &= \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan\frac{t}{\sqrt{2}} + C = \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan\left(\frac{\tan\frac{x}{2}}{\sqrt{2}}\right) + C \end{aligned}$$