Files
MathNotesVersion1/公式笔记/线性代数/Ch02_矩阵及其运算/题型3_逆矩阵求解.md
T
2026-10-04 11:44:56 +08:00

3.6 KiB
Raw Blame History

题型三:逆矩阵求解

识别特征

  • 已知具体矩阵 $A$,求 A^{-1}
  • 已知 A 满足矩阵方程,求 A^{-1}
  • 验证 A 是否可逆($\det A \neq 0$)

解题流程

flowchart TD
    A[识别:求逆矩阵] --> B{矩阵规模?}
    B -->|2阶| C[伴随矩阵法:A^(-1) = A*/det A]
    B -->|3阶及以上| D[初等行变换法: A|E → E|A^(-1)]
    B -->|抽象矩阵| E[利用关系式推导]
    C --> F[验证det A≠0]
    D --> F
    E --> G[套公式: 母公式AA*=|A|E]
    F --> H[得结果]
    G --> H

通法步骤

方法 1:伴随矩阵法(2 阶首选)


A^{-1} = \frac{1}{\det A} A^*, \quad A^* = \begin{pmatrix} A_{11} & A_{21} \\ A_{12} & A_{22} \end{pmatrix}

步骤:

  1. 计算 $\det A$(二阶直接 $ad-bc$)
  2. 计算 $A^*$(注意 A_{ij} 放在 (j,i) 位置)
  3. 套公式 A^{-1} = A^*/\det A

方法 2:初等行变换法(3 阶及以上)


(A \mid E) \xrightarrow{\text{仅用行变换}} (E \mid A^{-1})

步骤:

  1. 构造增广矩阵 (A \mid E)
  2. 通过初等行变换把 A 化为 E
  3. 同一系列行变换把 E 化为 A^{-1}

⚠️ 只能用行变换,列变换会破坏结果!

方法 3:抽象矩阵的逆

利用已知关系推导:

  • 若 $AB = E$,则 A^{-1} = B
  • 若 $A^2 + A - E = O$,则 $A(A+E) = E$,故 A^{-1} = A + E

方法 4:分块矩阵求逆(见题型 5)

常见陷阱

  • 伴随矩阵转置:A_{ij} 必须放在 (j,i) 位,不能放原位
  • 行变换 vs 列变换:求逆必须只用行变换,否则结果错
  • 消去时乘以 0:主元为 0 时要先换行,不能直接除
  • 不能两边同乘一个不可逆矩阵:两边同乘 B 要求 B 可逆
  • \det A = 0 时 A^{-1} 不存在

经典母题

题目:求 A = \begin{pmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix} 的逆矩阵。

解法(伴随矩阵法):

\det A = 2 \cdot 1 - 1 \cdot 1 = 1

A_{11} = 1, A_{12} = -1, A_{21} = -1, A_{22} = 2

A^* = \begin{pmatrix} A_{11} & A_{21} \\ A_{12} & A_{22} \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 2 \end{pmatrix}


A^{-1} = \frac{1}{\det A} A^* = \begin{pmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 2 \end{pmatrix}

验证:A A^{-1} = \begin{pmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} = E ✓

复盘:\det A = 1 时 $A^{-1} = A^*$,可以省去除法步骤。


题目(初等行变换法):求 A = \begin{pmatrix} 0 & 1 & 2 \\ 1 & 1 & 0 \\ 2 & 0 & 1 \end{pmatrix} 的逆矩阵。

解法:


\left( \begin{array}{ccc|ccc} 0 & 1 & 2 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0 \\ 2 & 0 & 1 & 0 & 0 & 1 \end{array} \right)

$r_1 \leftrightarrow r_2$:


\left( \begin{array}{ccc|ccc} 1 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 2 & 1 & 0 & 0 \\ 2 & 0 & 1 & 0 & 0 & 1 \end{array} \right)

$r_3 - 2r_1$:


\left( \begin{array}{ccc|ccc} 1 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 2 & 1 & 0 & 0 \\ 0 & -2 & 1 & 0 & -2 & 1 \end{array} \right)

$r_3 + 2r_2, r_1 - r_2$:


\left( \begin{array}{ccc|ccc} 1 & 0 & -2 & -1 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 2 & 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 5 & 2 & -2 & 1 \end{array} \right)

$r_3 \to r_3/5, r_2 - 2r_3, r_1 + 2r_3$(略)...

最终:


A^{-1} = \frac{1}{5} \begin{pmatrix} 1 & -1 & -2 \\ -1 & -4 & 2 \\ -2 & 2 & -1 \end{pmatrix}

复盘:3 阶以上用初等行变换法效率高。注意全程只用行变换。


变式:设 $A^2 + A - 3E = O$,证明 A 可逆并求 $A^{-1}$。

证明:A^2 + A - 3E = O \Rightarrow A(A+E) = 3E \Rightarrow A \cdot \frac{A+E}{3} = E

故 A 可逆,且 $A^{-1} = \dfrac{A+E}{3}$。