# 题型六:可化为有理函数的积分 ## 识别特征 - 被积函数由 $\sin x$、$\cos x$ 经四则运算构成(三角有理式) - 被积函数含根式 $\sqrt[n]{ax+b}$ 或 $\sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}}$(无理函数) - 上述情形用换元法化为一元有理函数后再积分 ## 解题流程 ```mermaid flowchart TD A[可化为有理函数的积分] --> B{被积函数类型?} B -->|三角有理式| C{分析奇偶性} B -->|无理根式| D{根式形式?} C -->|关于 sin x 为奇| E[t = cos x] C -->|关于 cos x 为奇| F[t = sin x] C -->|关于 sin x,cos x 为偶| G[t = tan x] C -->|无以上特征| H[t = tan⁡x/2⁡ 万能代换] D -->|ⁿ√⁡ax+b⁡| I[t = ⁿ√⁡ax+b⁡] D -->|多种根次| J[t = ᵏ√⁡ax+b⁡, k = LCM] E --> K[化为 t 的有理函数] F --> K G --> K H --> K I --> K J --> K K --> L[有理函数积分 → 题型5] ``` ## 通法步骤 ### 一、三角有理式 $\int R(\sin x, \cos x)\,dx$ **优先检查特殊情形**(计算量远小于万能代换): | 条件 | 代换 | $dx$ 转换 | |------|------|-----------| | $R(-\sin x, \cos x) = -R(\sin x, \cos x)$ | $t = \cos x$ | $dt = -\sin x\,dx$ | | $R(\sin x, -\cos x) = -R(\sin x, \cos x)$ | $t = \sin x$ | $dt = \cos x\,dx$ | | $R(-\sin x, -\cos x) = R(\sin x, \cos x)$ | $t = \tan x$ | $dx = \frac{dt}{1+t^2}$ | **万能代换(兜底方案)**:$t = \tan\frac{x}{2}$ $$\sin x = \frac{2t}{1+t^2},\quad \cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2},\quad dx = \frac{2}{1+t^2}dt$$ **特例速记**: - $\int \frac{dx}{\sin x} = \ln|\csc x - \cot x| + C$ - $\int \frac{dx}{\cos x} = \ln|\sec x + \tan x| + C$ - $\int \frac{dx}{1+\cos x} = \tan\frac{x}{2} + C$ - $\int \frac{dx}{1+\sin x} = \tan\left(\frac{x}{2} - \frac{\pi}{4}\right) + C$ ### 二、简单无理函数的积分 | 被积函数含 | 代换 | 目的 | |-----------|------|------| | $\sqrt[n]{ax+b}$ | $t = \sqrt[n]{ax+b}$ | $x = \frac{t^n-b}{a}$,$dx = \frac{n}{a}t^{n-1}dt$ | | $\sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}}$ | $t = \sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}}$ | 解出 $x$ 为 $t$ 的有理函数 | | 含多种根次 $\sqrt[p]{ax+b}$ 和 $\sqrt[q]{ax+b}$ | $t = \sqrt[k]{ax+b}$,$k = \operatorname{lcm}(p,q)$ | 统一根次 | ## 常见陷阱 - 三角有理式上来就用万能代换:应先检查三种特殊奇偶性 - 万能代换后 $t = \tan\frac{x}{2}$ 的 $dx$ 转换忘写 $\frac{2}{1+t^2}$ - 无理函数代换后忘了 $dx$ 的转换 - 特殊代换判断错误:$R(-\sin x, \cos x) = R(\sin x, \cos x)$ 表示关于 $\sin x$ 为偶函数,不能用 $t = \cos x$ ## 经典母题 > **题目1**(三角有理式 — 使用 $t = \cos x$):$\displaystyle\int \frac{\sin^3 x}{2+\cos x}\,dx$ **解析**:关于 $\sin x$ 为奇函数($\sin^3(-x) = -\sin^3 x$),且分子可提一个 $\sin x$。 令 $t = \cos x$,$dt = -\sin x\,dx$,$\sin^2 x = 1-t^2$ $$\begin{aligned} \int \frac{\sin^3 x}{2+\cos x}\,dx &= \int \frac{\sin^2 x \cdot \sin x}{2+\cos x}\,dx = \int \frac{(1-t^2)(-dt)}{2+t} \\ &= \int \frac{t^2-1}{t+2}\,dt = \int\left(t-2+\frac{3}{t+2}\right)dt \\ &= \frac{t^2}{2} - 2t + 3\ln|t+2| + C \\ &= \frac{\cos^2 x}{2} - 2\cos x + 3\ln(2+\cos x) + C \end{aligned}$$ > **题目2**(三角有理式 — 使用 $t = \tan x$):$\displaystyle\int \frac{dx}{1+\sin^2 x}$ **解析**:$R(-\sin x, -\cos x) = R(\sin x, \cos x)$,关于二者为偶函数。分子分母同除 $\cos^2 x$: 令 $t = \tan x$,$dx = \frac{dt}{1+t^2}$,$\sin^2 x = \frac{t^2}{1+t^2}$ $$\begin{aligned} \int \frac{dx}{1+\sin^2 x} &= \int \frac{dx}{\cos^2 x + \sin^2 x + \sin^2 x} \quad\text{(小心!不能直接代)}\\ &= \int \frac{dx}{\cos^2 x + 2\sin^2 x} = \int \frac{\sec^2 x\,dx}{1+2\tan^2 x} = \int \frac{dt}{1+2t^2} \\ &= \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan(\sqrt{2}t) + C = \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan(\sqrt{2}\tan x) + C \end{aligned}$$ > **题目3**(无理函数):$\displaystyle\int \frac{dx}{\sqrt{x} + \sqrt[3]{x}}$ **解析**:含 $\sqrt{x}$ 和 $\sqrt[3]{x}$,最小公倍数 $k = \operatorname{lcm}(2,3) = 6$。令 $t = x^{1/6}$,$x = t^6$,$dx = 6t^5dt$ $$\begin{aligned} \int \frac{dx}{\sqrt{x} + \sqrt[3]{x}} &= \int \frac{6t^5\,dt}{t^3 + t^2} = 6\int \frac{t^3}{t+1}\,dt \\ &= 6\int\left(t^2 - t + 1 - \frac{1}{t+1}\right)dt \\ &= 6\left(\frac{t^3}{3} - \frac{t^2}{2} + t - \ln|t+1|\right) + C \\ &= 2\sqrt{x} - 3\sqrt[3]{x} + 6\sqrt[6]{x} - 6\ln(\sqrt[6]{x}+1) + C \end{aligned}$$ > **题目4**(万能代换 — 兜底):$\displaystyle\int \frac{dx}{3+\cos x}$ **解析**:无特殊奇偶性,直接用万能代换。令 $t = \tan\frac{x}{2}$: $$\cos x = \frac{1-t^2}{1+t^2},\quad dx = \frac{2}{1+t^2}dt$$ $$\begin{aligned} \int \frac{dx}{3+\cos x} &= \int \frac{\frac{2}{1+t^2}}{3 + \frac{1-t^2}{1+t^2}}\,dt = \int \frac{2}{3(1+t^2) + (1-t^2)}\,dt \\ &= \int \frac{2}{2t^2 + 4}\,dt = \int \frac{1}{t^2+2}\,dt \\ &= \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan\frac{t}{\sqrt{2}} + C = \frac{1}{\sqrt{2}}\arctan\left(\frac{\tan\frac{x}{2}}{\sqrt{2}}\right) + C \end{aligned}$$