# 题型五:分块矩阵运算 ## 识别特征 - 矩阵规模较大但含大量零块 - 矩阵可拆为"对角"或"副对角"形式 - 求大型矩阵的逆或行列式 ## 解题流程 ```mermaid flowchart TD A[识别:分块矩阵] --> B{分块结构?} B -->|对角分块| C[各块独立: det=Πdet Aᵢ, 逆=各块独立求逆] B -->|副对角分块| D[翻转+各块独立求逆] B -->|一般分块| E[按块做矩阵乘法] C --> F[得结果] D --> F E --> F ``` ## 通法步骤 ### 一、分块对角阵 $$ A = \begin{pmatrix} A_1 & & \\ & \ddots & \\ & & A_k \end{pmatrix} $$ **性质**: - $\det A = \prod_{i=1}^k \det A_i$ - $A^{-1} = \begin{pmatrix} A_1^{-1} & & \\ & \ddots & \\ & & A_k^{-1} \end{pmatrix}$(每个块独立求逆) - $A^n = \begin{pmatrix} A_1^n & & \\ & \ddots & \\ & & A_k^n \end{pmatrix}$(每个块独立求幂) *极简例子:* $A = \begin{pmatrix} 2 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 2 \\ 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}$ 可分为 $A = \begin{pmatrix} 2 & O \\ O & B \end{pmatrix}$,$B = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 0 & 1 \end{pmatrix}$。 ### 二、分块副对角阵 $$ A = \begin{pmatrix} O & B \\ C & O \end{pmatrix} $$ **求逆公式**: $$ A^{-1} = \begin{pmatrix} O & C^{-1} \\ B^{-1} & O \end{pmatrix} $$ **口诀**:原矩阵的右上 $B$ 求逆后放到**右下**,原矩阵的左下 $C$ 求逆后放到**左上**——形成"翻转"。 *极简例子:* $\begin{pmatrix} O & A_1 \\ A_2 & O \end{pmatrix}^{-1} = \begin{pmatrix} O & A_2^{-1} \\ A_1^{-1} & O \end{pmatrix}$。 ### 三、分块乘法(一般公式) $$ \begin{pmatrix} A & B \\ C & D \end{pmatrix} \begin{pmatrix} X & Y \\ Z & W \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} AX+BZ & AY+BW \\ CX+DZ & CY+DW \end{pmatrix} $$ **前提**:块尺寸匹配($A$ 的列数 = $X$ 的行数,以此类推)。 ### 四、分块行列式 $$ \det \begin{pmatrix} A & O \\ C & D \end{pmatrix} = \det A \cdot \det D $$ $$ \det \begin{pmatrix} A & B \\ O & D \end{pmatrix} = \det A \cdot \det D $$ > 关键:**只有 $O$ 在对角块两侧时才可分块计算行列式**;其他情况不能直接分块。 ## 常见陷阱 - **副对角分块求逆位置搞错**:必须**翻转**(左上 ↔ 右下互换) - **块尺寸不匹配**:分块乘法前必须确认尺寸 - **不能简单地把非分块对角矩阵当成对角分块**:如 $\begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 0 & 3 \end{pmatrix}$ 虽然是上三角,但不是分块对角(除非 $2$ 也视为一个块) - $\begin{pmatrix} A & B \\ C & D \end{pmatrix}^{-1}$ **没有通用公式**(不像分块对角/副对角有简洁形式) ## 经典母题 > **题目**:设 $A = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 2 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 & 2 \\ 0 & 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}$,求 $\det A$ 和 $A^{-1}$。 **解法**: 按分块对角拆分:$A = \begin{pmatrix} B & O \\ O & C \end{pmatrix}$,其中 $B = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 2 \end{pmatrix}$,$C = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 0 & 1 \end{pmatrix}$。 $\det A = \det B \cdot \det C = 2 \cdot 1 = 2$ $$ B^{-1} = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1/2 \end{pmatrix}, \quad C^{-1} = \begin{pmatrix} 1 & -2 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} $$ $$ A^{-1} = \begin{pmatrix} B^{-1} & O \\ O & C^{-1} \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 1/2 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1 & -2 \\ 0 & 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} $$ **复盘**:分块对角阵求逆 = 块独立求逆;这是大矩阵求逆的高效方法。 --- > **题目**:设 $A = \begin{pmatrix} O & E_2 \\ E_3 & O \end{pmatrix}$,求 $A^{-1}$。 **解法(副对角分块)**: $A$ 是 $5 \times 5$ 分块矩阵,左上 $O_{2 \times 2}$,右上 $E_{2 \times 3}$,左下 $E_{3 \times 2}$,右下 $O_{3 \times 3}$。 按副对角分块求逆公式: $$ A^{-1} = \begin{pmatrix} O & E_3^{-1} \\ E_2^{-1} & O \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} O & E_3 \\ E_2 & O \end{pmatrix} $$ **复盘**:因为单位阵的逆就是自身,所以结果与原矩阵"对称"。注意尺寸:原矩阵 $5 \times 5$,分块后左上 $2 \times 2$,右下 $3 \times 3$。 --- > **变式**:设 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 0 & 0 \\ 3 & 4 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 5 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 6 \end{pmatrix}$,求 $\det A$ 和 $A^{-1}$。 **解法**: 按分块对角拆分:$A = \begin{pmatrix} B & O \\ O & D \end{pmatrix}$,$B = \begin{pmatrix} 1 & 2 \\ 3 & 4 \end{pmatrix}$,$D = \begin{pmatrix} 5 & 0 \\ 0 & 6 \end{pmatrix}$。 $\det A = \det B \cdot \det D = (4-6) \cdot 30 = -60$ $$ B^{-1} = \frac{1}{-2} \begin{pmatrix} 4 & -2 \\ -3 & 1 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} -2 & 1 \\ 3/2 & -1/2 \end{pmatrix}, \quad D^{-1} = \begin{pmatrix} 1/5 & 0 \\ 0 & 1/6 \end{pmatrix} $$ $$ A^{-1} = \begin{pmatrix} -2 & 1 & 0 & 0 \\ 3/2 & -1/2 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 1/5 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 1/6 \end{pmatrix} $$ **复盘**:分块对角阵的核心优势——把大矩阵问题拆成几个小矩阵独立求解。