# 题型三:第二类换元法(变量代换法) ## 识别特征 - 被积函数含 $\sqrt{a^2 - x^2}$、$\sqrt{a^2 + x^2}$、$\sqrt{x^2 - a^2}$(三角代换) - 被积函数含 $\sqrt[n]{ax+b}$ 或 $\sqrt[n]{\frac{ax+b}{cx+d}}$(根式代换) - 被积函数含 $\frac{1}{x^2}$ 与根式组合(倒代换 $x = \frac{1}{t}$) - 凑微分法尝试失败后,结构又适合换元 ## 解题流程 ```mermaid flowchart TD A[识别:第二类换元法适用?] --> B{根号类型?} B -->|√⁡a²-x²| C[x = a·sin t] B -->|√⁡a²+x²| D[x = a·tan t] B -->|√⁡x²-a²| E[x = a·sec t] B -->|ⁿ√⁡ax+b| F[t = ⁿ√⁡ax+b] B -->|含 1/x² + 根号| G[x = 1/t ⁻倒代换] B -->|其他| H[试探性换元] C --> I[dx = a·cos t dt, 根号化 a·cos t] D --> J[dx = a·sec²t dt, 根号化 a·sec t] E --> K[dx = a·sec t·tan t dt, 根号化 a·tan t] F --> L[x = ⁽tⁿ-b⁾/a, dx = ⁽n/a⁾tⁿ⁻¹ dt] G --> M[dx = -1/t² dt, 根号简化] I --> N[积分→t的结果→回代x] J --> N K --> N L --> N M --> N ``` ## 通法步骤 ### 1. 三角代换(三种标准模式) | 根号形式 | 代换 | $dx$ | 根号化为 | 回代用 | |---------|------|------|---------|--------| | $\sqrt{a^2-x^2}$ | $x = a\sin t$ | $dx = a\cos t\,dt$ | $a\cos t$ | $t = \arcsin\frac{x}{a}$ | | $\sqrt{a^2+x^2}$ | $x = a\tan t$ | $dx = a\sec^2 t\,dt$ | $a\sec t$ | 画三角形 | | $\sqrt{x^2-a^2}$ | $x = a\sec t$ | $dx = a\sec t\tan t\,dt$ | $a\tan t$($x>a$) | 画三角形 | **回代技巧——画直角三角形**: - $x = a\sin t$:对边 $= x$,斜边 $= a$,邻边 $= \sqrt{a^2-x^2}$ - $x = a\tan t$:对边 $= x$,邻边 $= a$,斜边 $= \sqrt{a^2+x^2}$ - $x = a\sec t$:斜边 $= x$,邻边 $= a$,对边 $= \sqrt{x^2-a^2}$ ### 2. 根式代换 令整个根式为 $t$,解出 $x$ 的表达式,$dx$ 随之变换。 ### 3. 倒代换 当被积函数分母含 $x$ 的幂次远高于分子,或含 $\frac{1}{x^2}$ 与 $\sqrt{1+x^2}$ 组合时,令 $x = \frac{1}{t}$。 ### 关键提醒 - 第二类换元**必须回代**到 $x$!答案中不能留 $t$ - 三角代换后注意积分区间对应的 $t$ 范围(定积分时尤其重要) - 同一道题可能有多种代换方法(三角代换 vs 倒代换 vs 根式代换) ## 常见陷阱 - 忘记回代:第二类换元法最后必须将结果用 $x$ 表示 - 三角代换范围不清:$x = a\sin t$ 时 $t \in [-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$,此时 $\cos t \ge 0$,$\sqrt{\cos^2 t} = \cos t$ 去绝对值 - $x = a\sec t$ 时 $x > a$ 和 $x < -a$ 两种情况 $\tan t$ 的符号不同,注意加绝对值 - 回代画三角形时搞错边长关系 ## 经典母题 > **题目1**(三角代换基础):$\displaystyle\int \frac{dx}{(a^2 + x^2)^{3/2}}$ **解析**:令 $x = a\tan t$,$dx = a\sec^2 t\,dt$,$a^2 + x^2 = a^2\sec^2 t$ $$\begin{aligned} \int \frac{dx}{(a^2+x^2)^{3/2}} &= \int \frac{a\sec^2 t\,dt}{a^3\sec^3 t} = \frac{1}{a^2}\int \cos t\,dt \\ &= \frac{1}{a^2}\sin t + C = \frac{1}{a^2} \cdot \frac{x}{\sqrt{a^2+x^2}} + C \end{aligned}$$ 其中 $\sin t$ 通过三角形回代:对边 $= x$,斜边 $= \sqrt{a^2+x^2}$。 > **题目2**(根式代换):$\displaystyle\int \frac{dx}{1+\sqrt{x}}$ **解析**:令 $t = \sqrt{x}$,$x = t^2$,$dx = 2t\,dt$ $$\begin{aligned} \int \frac{dx}{1+\sqrt{x}} &= \int \frac{2t}{1+t}\,dt = 2\int\left(1 - \frac{1}{1+t}\right)dt \\ &= 2(t - \ln|1+t|) + C \\ &= 2\sqrt{x} - 2\ln(1+\sqrt{x}) + C \end{aligned}$$ > **题目3**(倒代换):$\displaystyle\int \frac{dx}{x\sqrt{x^2-1}}$($x>1$) **解析**: **方法一(三角代换)**:令 $x = \sec t$,$dx = \sec t \tan t\,dt$ $$\int \frac{dx}{x\sqrt{x^2-1}} = \int \frac{\sec t \tan t\,dt}{\sec t \cdot \tan t} = \int dt = t + C = \operatorname{arcsec} x + C$$ **方法二(倒代换)**:令 $x = \frac{1}{t}$,$dx = -\frac{1}{t^2}dt$ $$\int \frac{dx}{x\sqrt{x^2-1}} = \int \frac{-1/t^2\,dt}{(1/t)\sqrt{1/t^2-1}} = -\int \frac{dt}{\sqrt{1-t^2}} = -\arcsin t + C = -\arcsin\frac{1}{x} + C$$ 两种形式等价($\operatorname{arcsec} x = \frac{\pi}{2} - \arcsin\frac{1}{x}$)。 **启示**:同一道题多种代换可行,三角代换直接得 $\operatorname{arcsec} x$,倒代换得 $\arcsin$ 形式——殊途同归。