# 题型二:特征值与特征向量计算 ## 识别特征 - 求具体矩阵的**特征值** - 求矩阵的**特征向量** - 涉及特征多项式 $|\lambda E - A| = 0$ ## 解题流程 ```mermaid flowchart TD A[识别:特征值问题] --> B[写特征多项式 |λE-A|] B --> C[展开并因式分解] C --> D[得特征值 λ₁,...,λₙ] D --> E{对每个 λᵢ} E --> F[解 λᵢE-A ξ=0] F --> G[求基础解系] G --> H[线性无关特征向量] ``` ## 通法步骤 ### 1. 特征值求解 **Step 1**:写出特征多项式 $|\lambda E - A|$ **Step 2**:展开降幂(按 0 多的行/列展开,或用行列式性质化简) **Step 3**:因式分解求根 ### 2. 特征向量求解 对每个特征值 $\lambda_i$,解齐次方程组: $$ (\lambda_i E - A) \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0} $$ 其**基础解系**即为属于 $\lambda_i$ 的线性无关特征向量。 ### 3. 技巧速算 | 情形 | 速算 | |------|------| | 2 阶 $A = \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}$ | $\lambda^2 - (a+d)\lambda + (ad-bc) = 0$ | | 三角阵 | 对角线元素即为特征值 | | 分块对角阵 | 各块特征值之并 | | $A$ 含已知关系 $A^2 = aA + bE$ | $\lambda^2 - a\lambda - b = 0$ | ## 常见陷阱 - **特征向量必须非零**!$(\lambda E - A)\boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$ 的零解不是特征向量 - **$n$ 重特征值**不一定有 $n$ 个线性无关特征向量(除非是实对称阵) - 特征多项式 $|\lambda E - A|$ 中**符号计算**容易错(用 $|A - \lambda E| = (-1)^n |\lambda E - A|$) - **不同特征值的特征向量线性无关**,但**同一特征值的特征向量的线性组合仍是该特征值的特征向量** - **迹 = 特征值之和**(快速验证用) ## 经典母题 > **题目**:求矩阵 $A = \begin{pmatrix} 1 & 2 & 2 \\ 2 & 1 & 2 \\ 2 & 2 & 1 \end{pmatrix}$ 的特征值和特征向量。 **解**: **Step 1**:特征多项式 $$ |\lambda E - A| = \begin{vmatrix} \lambda-1 & -2 & -2 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix} $$ **Step 2**:每行加到第一行 $$ = \begin{vmatrix} \lambda-5 & \lambda-5 & \lambda-5 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix} = (\lambda-5) \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ -2 & \lambda-1 & -2 \\ -2 & -2 & \lambda-1 \end{vmatrix} $$ **Step 3**:第 2、3 行分别加第 1 行 × 2 $$ = (\lambda-5) \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 0 & \lambda+1 & 0 \\ 0 & 0 & \lambda+1 \end{vmatrix} = (\lambda-5)(\lambda+1)^2 $$ **Step 4**:特征值 $\lambda_1 = 5, \lambda_2 = \lambda_3 = -1$ **Step 5**:特征向量 **对 $\lambda_1 = 5$**:$(5E - A)\boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} 4 & -2 & -2 \\ -2 & 4 & -2 \\ -2 & -2 & 4 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$ 化简(每行除 2):$\begin{pmatrix} 2 & -1 & -1 \\ -1 & 2 & -1 \\ -1 & -1 & 2 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$ $\Rightarrow \boldsymbol{\xi}_1 = (1, 1, 1)^T$ **对 $\lambda_2 = -1$**:$(-E - A)\boldsymbol{\xi} = \begin{pmatrix} -2 & -2 & -2 \\ -2 & -2 & -2 \\ -2 & -2 & -2 \end{pmatrix} \boldsymbol{\xi} = \boldsymbol{0}$ 即 $x_1 + x_2 + x_3 = 0$,基础解系为 $(1, -1, 0)^T, (1, 0, -1)^T$ **复盘**: - 这是**实对称矩阵**,3 重特征值 -1 有 3 个无关特征向量是显然的($\text{tr}(A) = 3 = 5 + (-1) + (-1)$ 验证 ✓) - 本题为 Ch05 二次型化标准形的典型题源 --- > **变式**:设 $A = \begin{pmatrix} a & 1 & 1 \\ 1 & a & 1 \\ 1 & 1 & a \end{pmatrix}$,求 $A$ 的特征值。 **解**:$\text{tr}(A) = 3a$,$\det A = (a+2)(a-1)^2$(可验),特征多项式 $$ |\lambda E - A| = (\lambda - a + 2)(\lambda - a - 1)^2 \quad (\text{待定系数法}) $$ 由迹:$a-2 + 2(a+1) = 3a$ ✓,故特征值 $\lambda_1 = a-2, \lambda_2 = \lambda_3 = a+1$。