230 lines
9.0 KiB
Markdown
230 lines
9.0 KiB
Markdown
# 题型三:牛顿-莱布尼茨公式应用
|
||||
|
|
|
|||
|
|
## 识别特征
|
|||
|
|
|
|||
|
|
- 题目直接给出 $\int_a^b f(x)\,dx$,要求计算具体数值($f$ 已知原函数或易求原函数)
|
|||
|
|
- 涉及分段函数的定积分计算(关键:分段点处拆分积分)
|
|||
|
|
- 涉及"先变形再 N-L"的题目(如换元后再 N-L)
|
|||
|
|
- 题目要求证明含定积分的恒等式(如 $I = \int_0^{\pi} xf(\sin x)\,dx = \frac{\pi}{2}\int_0^\pi f(\sin x)\,dx$)
|
|||
|
|
- 与变限积分结合:证明 $F(x) = \int_0^x f(t)\,dt$ 满足某等式
|
|||
|
|
|
|||
|
|
## 解题流程
|
|||
|
|
|
|||
|
|
```mermaid
|
|||
|
|
flowchart TD
|
|||
|
|
A["识别:N-L 公式应用题"] --> B{"计算类型?"}
|
|||
|
|
B -->|"直接计算"| C["f 的原函数 F 已知?"]
|
|||
|
|
B -->|"分段函数"| D["拆分积分区间, 逐段 N-L"]
|
|||
|
|
B -->|"恒等式证明"| E{"采用策略?"}
|
|||
|
|
B -->|"变限恒等式"| F["两边对 x 求导消积分"]
|
|||
|
|
C -->|"是"| G["F(b) - F(a)"]
|
|||
|
|
C -->|"否"| H["先求原函数: 换元/分部/有理"]
|
|||
|
|
D --> I["找到分段点 a₁, a₂, ..."]
|
|||
|
|
I --> J["各段积分相加: 求和∫ f dx"]
|
|||
|
|
J --> K["各段分别 N-L"]
|
|||
|
|
E -->|"区间再现"| L["作 x = a+b-t 代换"]
|
|||
|
|
E -->|"拆分合并"| M["f = (f+f(a+b-x))/2"]
|
|||
|
|
E -->|"分部积分"| N["∫ u dv, 选 u 消复杂项"]
|
|||
|
|
H --> G
|
|||
|
|
K --> G
|
|||
|
|
L --> O["联立方程解 I"]
|
|||
|
|
M --> O
|
|||
|
|
N --> O
|
|||
|
|
G --> P["最终结果"]
|
|||
|
|
F --> P
|
|||
|
|
O --> P
|
|||
|
|
```
|
|||
|
|
|
|||
|
|
## 通法步骤
|
|||
|
|
|
|||
|
|
### Step 1:N-L 公式的直接使用
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**公式**:$\displaystyle\int_a^b f(x)\,dx = F(b) - F(a) = F(x)\Big|_a^b$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
其中 $F(x)$ 是 $f(x)$ 的**任意一个**原函数。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**操作流程**:
|
|||
|
|
1. 求 $f(x)$ 的原函数 $F(x)$
|
|||
|
|
2. 代入上限 $b$ 和下限 $a$
|
|||
|
|
3. 相减
|
|||
|
|
|
|||
|
|
*极简例子:*
|
|||
|
|
|
|||
|
|
- $\displaystyle\int_0^1 x^2\,dx = \frac{x^3}{3}\Big|_0^1 = \frac{1}{3}$
|
|||
|
|
- $\displaystyle\int_1^e \frac{1}{x}\,dx = \ln x\Big|_1^e = 1 - 0 = 1$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
### Step 2:分段函数定积分
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**关键**:找到**分段点**(通常是被积函数的不连续点或定义改变点)。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**操作**:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_a^b f(x)\,dx = \int_a^{c_1} f_1(x)\,dx + \int_{c_1}^{c_2} f_2(x)\,dx + \cdots + \int_{c_n}^b f_n(x)\,dx$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
其中 $c_1, c_2, \ldots, c_n$ 是分段点。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> 注意:分段函数在分段点处必须**左极限 = 右极限**,否则就是第一类间断点,需要讨论。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
*极简例子:* $f(x) = \begin{cases} x^2, & 0 \leq x \leq 1 \\ 2-x, & 1 < x \leq 2 \end{cases}$,求 $\int_0^2 f(x)\,dx$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_0^2 f(x)\,dx = \int_0^1 x^2\,dx + \int_1^2 (2-x)\,dx = \frac{1}{3} + \frac{1}{2} = \frac{5}{6}$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
### Step 3:恒等式证明策略
|
|||
|
|
|
|||
|
|
#### 策略 A — 区间再现法(对称翻折)
|
|||
|
|
|
|||
|
|
对 $I = \displaystyle\int_a^b f(x)\,dx$,作代换 $x = a + b - t$,得:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$I = \int_a^b f(a+b-t)\,dt = \int_a^b f(a+b-x)\,dx$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
与原式相加或相减,构造新的表达式。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**经典例子**:证明 $\displaystyle\int_0^{\pi} x f(\sin x)\,dx = \frac{\pi}{2}\int_0^{\pi} f(\sin x)\,dx$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
令 $x = \pi - t$,则:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$I = \int_0^\pi (\pi - t) f(\sin(\pi-t))\,dt = \int_0^\pi (\pi-t)f(\sin t)\,dt = \pi\int_0^\pi f(\sin t)\,dt - I$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
故 $2I = \pi \int_0^\pi f(\sin t)\,dt$,即 $I = \dfrac{\pi}{2}\displaystyle\int_0^\pi f(\sin t)\,dt$。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
#### 策略 B — 拆分合并
|
|||
|
|
|
|||
|
|
利用 $f(x) = \dfrac{f(x) + f(a+b-x)}{2} + \dfrac{f(x) - f(a+b-x)}{2}$ 拆分后部分项可直接算出。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
*极简例子:* 求 $\displaystyle\int_0^\pi \dfrac{x\sin x}{1+\cos^2 x}\,dx$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
令 $x = \pi - t$:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$I = \int_0^\pi \dfrac{(\pi - t)\sin t}{1+\cos^2 t}\,dt = \pi\int_0^\pi \dfrac{\sin t}{1+\cos^2 t}\,dt - I$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
故 $2I = \pi\int_0^\pi \dfrac{\sin t}{1+\cos^2 t}\,dt = \pi[-\arctan\cos t]_0^\pi = \pi\cdot\frac{\pi}{4}$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
故 $I = \pi^2/8$。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
#### 策略 C — 分部积分
|
|||
|
|
|
|||
|
|
当被积函数含 $\ln x$、反三角、或两类函数乘积时使用。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
*极简例子:* 求 $\displaystyle\int_0^1 x \arctan x\,dx$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
令 $u = \arctan x$,$dv = x\,dx$:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_0^1 x \arctan x\,dx = \frac{x^2}{2}\arctan x\Big|_0^1 - \int_0^1 \frac{x^2}{2(1+x^2)}\,dx = \frac{\pi}{8} - \frac{1}{2}\int_0^1 \left(1 - \frac{1}{1+x^2}\right)dx$$
|
|||
|
|
$$= \frac{\pi}{8} - \frac{1}{2}\left[x - \arctan x\right]_0^1 = \frac{\pi}{8} - \frac{1}{2}\left(1 - \frac{\pi}{4}\right) = \frac{\pi}{4} - \frac{1}{2}$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
#### 策略 D — 利用周期性
|
|||
|
|
|
|||
|
|
对周期为 $T$ 的连续函数 $f$:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_a^{a+nT} f(x)\,dx = n\int_0^T f(x)\,dx$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
#### 策略 E — 利用奇偶性
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_{-a}^a f(x)\,dx = \begin{cases} 0, & f \text{ 奇} \\ 2\int_0^a f(x)\,dx, & f \text{ 偶} \end{cases}$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
### Step 4:变限积分恒等式
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**操作流程**:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
1. 题目给出 $F(x) = \int_a^x f(t)\,dt$ + 某等式
|
|||
|
|
2. **两边对 $x$ 求导**,得到不含积分的等式
|
|||
|
|
4. 解出 $f(x)$ 或得到导数关系
|
|||
|
|
|
|||
|
|
*极简例子:* 设 $f$ 连续,$F(x) = \int_0^x f(t)\,dt$,且 $F(x) = x^2 + F(x^2)$,求 $f(2)$。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
两边对 $x$ 求导:$f(x) = 2x + 2x f(x^2)$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
令 $x = \sqrt{2}$:$f(\sqrt{2}) = 2\sqrt{2} + 2\sqrt{2} f(2)$... 这个例子不太好。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**更好的例子**:已知 $\int_0^x f(t)\,dt = x^2(1+x)$,求 $f(x)$。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
两边对 $x$ 求导:$f(x) = 2x(1+x) + x^2 = 2x + 3x^2$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
验证:$\int_0^x (2t + 3t^2)\,dt = t^2 + t^3\Big|_0^x = x^2 + x^3 = x^2(1+x)$ ✓
|
|||
|
|
|
|||
|
|
### Step 5:分段函数 N-L 公式的特别提醒
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**关键点**:当被积函数在某个内部点 $c$ 处为分段函数时:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
1. 验证 $f$ 在 $c$ 处的连续性(左右极限)
|
|||
|
|
2. 拆分积分区间
|
|||
|
|
3. 逐段用 N-L
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> 若 $f$ 在 $c$ 处是**跳跃间断点**(左右极限不等),则 $f$ 不可积(但作为反常积分的极限仍存在)。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
## 常见陷阱
|
|||
|
|
|
|||
|
|
- **忘记 N-L 公式中的负号**:$\int_a^b f\,dx = F(b) - F(a)$,不是 $F(a) - F(b)$
|
|||
|
|
- **分段函数漏拆积分**:分段点处必须拆,否则 N-L 公式不适用
|
|||
|
|
- **含参变量恒等式求导漏项**:两边求导时,右边也要对**积分上下限**求导
|
|||
|
|
- **利用 $\int_0^\pi xf(\sin x)\,dx = \frac{\pi}{2}\int_0^\pi f(\sin x)\,dx$ 公式时记错**:$x$ 前面系数是 $\pi/2$,不是其他
|
|||
|
|
- **N-L 公式要求原函数连续**:如果被积函数有跳跃间断点,原函数连续但不可导,N-L 仍然适用
|
|||
|
|
- **分段函数在分段点不连续的情况**:要分别讨论左极限 / 右极限
|
|||
|
|
|
|||
|
|
## 经典母题
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> **题目1**(基本 N-L):计算 $\displaystyle\int_0^1 (3x^2 + 2x + 1)\,dx$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**解析**:原函数 $F(x) = x^3 + x^2 + x$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_0^1 (3x^2 + 2x + 1)\,dx = F(1) - F(0) = (1+1+1) - 0 = 3$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> **题目2**(分段函数):设 $f(x) = \begin{cases} x+1, & -1 \leq x \leq 0 \\ \sin x, & 0 < x \leq 1 \end{cases}$,求 $\int_{-1}^1 f(x)\,dx$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**解析**:分段点 $x = 0$ 处 $f(0^-) = 1$,$f(0^+) = \sin 0 = 0$,需要**补充分段点定义**。若定义 $f(0) = 0$(与右侧一致),则 $f$ 在 $x=0$ 是跳跃间断点,但作为定积分的极限值不影响。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_{-1}^1 f(x)\,dx = \int_{-1}^0 (x+1)\,dx + \int_0^1 \sin x\,dx$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$= \left[\frac{x^2}{2} + x\right]_{-1}^0 + [-\cos x]_0^1$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$= (0 - (\frac{1}{2} - 1)) + (-\cos 1 - (-1)) = \frac{1}{2} + 1 - \cos 1$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$= \frac{3}{2} - \cos 1$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> **题目3**(恒等式证明 - 区间再现法):证明 $\displaystyle\int_0^{\pi/2} \sin^n x\,dx = \int_0^{\pi/2} \cos^n x\,dx$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**解析**:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
令 $x = \dfrac{\pi}{2} - t$,则 $dx = -dt$,$x: 0 \to \pi/2$ 对应 $t: \pi/2 \to 0$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_0^{\pi/2} \sin^n x\,dx = \int_{\pi/2}^0 \sin^n(\pi/2 - t)(-dt) = \int_0^{\pi/2} \cos^n t\,dt = \int_0^{\pi/2} \cos^n x\,dx$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**启示**:在 $[0, \pi/2]$ 上 $\sin^n x$ 和 $\cos^n x$ 积分相等。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> **题目4**(变限积分恒等式):设 $f$ 连续,$F(x) = \int_0^{2x} f(t^2)\,dt$,$G(x) = \int_0^x f(2t)\,dt$,问 $F(x)$ 与 $G(x)$ 是否相等?
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**解析**:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
对 $F(x)$:令 $u = t^2$,$du = 2t\,dt$。当 $t = 0$ 时 $u = 0$,$t = 2x$ 时 $u = 4x^2$。但**不能直接代换**因为换了之后上下限不是 $G(x)$ 的形式。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
直接对 $F(x)$ 求导:$F'(x) = f[(2x)^2] \cdot 2 = 2 f(4x^2)$。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
对 $G(x)$ 求导:$G'(x) = f(2x)$。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
显然 $F'(x) \neq G'(x)$,故 $F$ 与 $G$ 不相等。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> **题目5**(综合题):计算 $\displaystyle\int_0^2 \left\vert x^2 - 1\right\vert\,dx$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**解析**:被积函数在 $[0, 1]$ 上为 $1 - x^2$,在 $[1, 2]$ 上为 $x^2 - 1$(分段点 $x = 1$)。
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_0^2 |x^2 - 1|\,dx = \int_0^1 (1-x^2)\,dx + \int_1^2 (x^2-1)\,dx$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$= \left[x - \frac{x^3}{3}\right]_0^1 + \left[\frac{x^3}{3} - x\right]_1^2$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$= \left(1 - \frac{1}{3}\right) + \left(\frac{8}{3} - 2 - \frac{1}{3} + 1\right) = \frac{2}{3} + \frac{8}{3} - 2 - \frac{1}{3} + 1$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$= \frac{2}{3} + \frac{8}{3} - \frac{1}{3} - 1 = \frac{9}{3} - 1 = 3 - 1 = 2$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> **题目6**(恒等式 - 分部积分法):设 $f$ 连续,证明 $\displaystyle\int_0^1 \ln(1+x)\,dx = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n-1}}{n^2}$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
**解析**:利用 $\ln(1+x) = \displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n-1} x^n}{n}$($x \in (-1, 1]$)
|
|||
|
|
|
|||
|
|
逐项积分(需说明合理性):
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$\int_0^1 \ln(1+x)\,dx = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n-1}}{n} \int_0^1 x^n\,dx = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n-1}}{n(n+1)}$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
利用 $\dfrac{1}{n(n+1)} = \dfrac{1}{n} - \dfrac{1}{n+1}$:
|
|||
|
|
|
|||
|
|
$$= \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n-1}}{n} - \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n-1}}{n+1} = \ln 2 - \sum_{n=2}^{\infty} \frac{(-1)^{n-1}}{n}$$
|
|||
|
|
|
|||
|
|
> 此题超出考研大纲范围,仅作 N-L 公式应用的延伸示例。
|