Files

126 lines
3.6 KiB
Markdown
Raw Permalink Normal View History

2026-10-04 11:44:56 +08:00
# 题型三:逆矩阵求解
## 识别特征
- 已知具体矩阵 $A$,求 $A^{-1}$
- 已知 $A$ 满足矩阵方程,求 $A^{-1}$
- 验证 $A$ 是否可逆($\det A \neq 0$)
## 解题流程
```mermaid
flowchart TD
A[识别:求逆矩阵] --> B{矩阵规模?}
B -->|2阶| C[伴随矩阵法:A^(-1) = A*/det A]
B -->|3阶及以上| D[初等行变换法: A|E → E|A^(-1)]
B -->|抽象矩阵| E[利用关系式推导]
C --> F[验证det A≠0]
D --> F
E --> G[套公式: 母公式AA*=|A|E]
F --> H[得结果]
G --> H
```
## 通法步骤
### 方法 1:伴随矩阵法(2 阶首选)
$$
A^{-1} = \frac{1}{\det A} A^*, \quad A^* = \begin{pmatrix} A_{11} & A_{21} \\ A_{12} & A_{22} \end{pmatrix}
$$
*步骤:*
1. 计算 $\det A$(二阶直接 $ad-bc$)
2. 计算 $A^*$(**注意 $A_{ij}$ 放在 $(j,i)$ 位置**)
3. 套公式 $A^{-1} = A^*/\det A$
### 方法 2:初等行变换法(3 阶及以上)
$$
(A \mid E) \xrightarrow{\text{仅用行变换}} (E \mid A^{-1})
$$
*步骤:*
1. 构造增广矩阵 $(A \mid E)$
2. 通过初等行变换把 $A$ 化为 $E$
3. 同一系列行变换把 $E$ 化为 $A^{-1}$
> ⚠️ **只能用行变换**,列变换会破坏结果!
### 方法 3:抽象矩阵的逆
利用已知关系推导:
- 若 $AB = E$,则 $A^{-1} = B$
- 若 $A^2 + A - E = O$,则 $A(A+E) = E$,故 $A^{-1} = A + E$
### 方法 4:分块矩阵求逆(见题型 5)
## 常见陷阱
- **伴随矩阵转置**:$A_{ij}$ 必须放在 $(j,i)$ 位,不能放原位
- **行变换 vs 列变换**:求逆必须**只用行变换**,否则结果错
- **消去时乘以 0**:主元为 0 时要先换行,不能直接除
- **不能两边同乘一个不可逆矩阵**:两边同乘 $B$ 要求 $B$ 可逆
- $\det A = 0$ 时 $A^{-1}$ 不存在
## 经典母题
> **题目**:求 $A = \begin{pmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix}$ 的逆矩阵。
**解法(伴随矩阵法)**:
$\det A = 2 \cdot 1 - 1 \cdot 1 = 1$
$A_{11} = 1, A_{12} = -1, A_{21} = -1, A_{22} = 2$
$A^* = \begin{pmatrix} A_{11} & A_{21} \\ A_{12} & A_{22} \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 2 \end{pmatrix}$
$$
A^{-1} = \frac{1}{\det A} A^* = \begin{pmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 2 \end{pmatrix}
$$
**验证**:$A A^{-1} = \begin{pmatrix} 2 & 1 \\ 1 & 1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} = E$ ✓
**复盘**:$\det A = 1$ 时 $A^{-1} = A^*$,可以省去除法步骤。
---
> **题目(初等行变换法)**:求 $A = \begin{pmatrix} 0 & 1 & 2 \\ 1 & 1 & 0 \\ 2 & 0 & 1 \end{pmatrix}$ 的逆矩阵。
**解法**:
$$
\left( \begin{array}{ccc|ccc} 0 & 1 & 2 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0 \\ 2 & 0 & 1 & 0 & 0 & 1 \end{array} \right)
$$
$r_1 \leftrightarrow r_2$:
$$
\left( \begin{array}{ccc|ccc} 1 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 2 & 1 & 0 & 0 \\ 2 & 0 & 1 & 0 & 0 & 1 \end{array} \right)
$$
$r_3 - 2r_1$:
$$
\left( \begin{array}{ccc|ccc} 1 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 2 & 1 & 0 & 0 \\ 0 & -2 & 1 & 0 & -2 & 1 \end{array} \right)
$$
$r_3 + 2r_2, r_1 - r_2$:
$$
\left( \begin{array}{ccc|ccc} 1 & 0 & -2 & -1 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 2 & 1 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 5 & 2 & -2 & 1 \end{array} \right)
$$
$r_3 \to r_3/5, r_2 - 2r_3, r_1 + 2r_3$(略)...
最终:
$$
A^{-1} = \frac{1}{5} \begin{pmatrix} 1 & -1 & -2 \\ -1 & -4 & 2 \\ -2 & 2 & -1 \end{pmatrix}
$$
**复盘**:3 阶以上用初等行变换法效率高。注意**全程只用行变换**。
---
> **变式**:设 $A^2 + A - 3E = O$,证明 $A$ 可逆并求 $A^{-1}$。
**证明**:$A^2 + A - 3E = O \Rightarrow A(A+E) = 3E \Rightarrow A \cdot \frac{A+E}{3} = E$
故 $A$ 可逆,且 $A^{-1} = \dfrac{A+E}{3}$。